Mối liên hệ giữa thời điểm mãn kinh và bệnh tim
Thời điểm mãn kinh có thể là một chỉ dấu quan trọng giúp dự đoán nguy cơ sức khỏe trong tương lai của phụ nữ.
Từ lâu, giới y học đã ghi nhận phụ nữ mãn kinh sớm thường đối mặt với nguy cơ tim mạch cao hơn trong ngắn hạn. Năm 2019, hướng dẫn của Trường Cao đẳng Tim mạch và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ đã chính thức xếp mãn kinh sớm vào nhóm các yếu tố nguy cơ tim mạch quan trọng.
Tuy nhiên, nghiên cứu được công bố đầu năm 2026 là công trình đầu tiên đánh giá tác động của mãn kinh sớm đối với nguy cơ bệnh tim trong suốt cuộc đời. Theo Tiến sĩ Priya Freaney (Đại học Northwestern, Mỹ), thời điểm mãn kinh không đơn thuần liên quan đến khả năng sinh sản mà còn là yếu tố có ý nghĩa lớn đối với sức khỏe tim mạch lâu dài.
Các nhà khoa học đã phân tích dữ liệu của hơn 10.000 phụ nữ mãn kinh tự nhiên trong độ tuổi từ 55 - 69 tham gia Dự án Hợp nhất nguy cơ tim mạch suốt đời giai đoạn 1964 - 2018. Tất cả đều không có tiền sử bệnh mạch vành khi bắt đầu nghiên cứu.
Kết quả cho thấy, sau khi loại trừ ảnh hưởng của các yếu tố như hút thuốc lá, béo phì, tăng huyết áp và đái tháo đường, phụ nữ mãn kinh trước 40 tuổi có nguy cơ mắc bệnh mạch vành suốt đời cao hơn 41% ở phụ nữ da đen và 39% ở phụ nữ da trắng.
Đáng chú ý, nhóm phụ nữ này không phát triển bệnh tim sớm hơn những người khác. Điều đó đồng nghĩa với việc họ vẫn có số năm sống khỏe mạnh tương đương, nhưng nguy cơ tích lũy dẫn đến các biến cố tim mạch nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ trong suốt cuộc đời lại cao hơn đáng kể.
Vì sao mãn kinh sớm đe dọa sức khỏe mạch máu?
Theo các chuyên gia nội tiết và tim mạch, hormone estrogen đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hệ thống mạch máu của phụ nữ. Estrogen giúp duy trì độ đàn hồi của thành mạch, điều hòa nồng độ cholesterol trong máu và hạn chế sự hình thành các mảng xơ vữa.
Khi buồng trứng ngừng hoạt động quá sớm, cơ thể mất đi nguồn estrogen bảo vệ từ khi còn trẻ. Điều này khiến hệ mạch máu phải đối mặt với áp lực và tổn thương trong thời gian dài hơn nhiều so với những phụ nữ mãn kinh ở độ tuổi thông thường (45 - 55 tuổi).
TS. Ryhm Radjef, Giám đốc Chương trình Tim mạch Phụ nữ tại Hệ thống Y tế Henry Ford (Mỹ), cho rằng mãn kinh sớm có thể không chỉ là nguyên nhân trực tiếp mà còn là một “dấu chỉ báo” phản ánh các rối loạn tiềm ẩn trong cơ thể.
Những bất thường liên quan đến hệ miễn dịch gây viêm mạn tính hoặc rối loạn chuyển hóa lipid và đường huyết có thể vừa thúc đẩy quá trình lão hóa buồng trứng, vừa làm tăng tốc độ xơ vữa động mạch. Đây chính là cơ sở lý giải vì sao phụ nữ mãn kinh sớm có nguy cơ tim mạch cao hơn.
Chủ động bảo vệ tim mạch từ sớm
Các chuyên gia khuyến cáo tiền sử sản khoa và thời điểm mãn kinh nên được đưa vào danh mục các yếu tố sàng lọc bắt buộc khi đánh giá nguy cơ tim mạch ở nữ giới. Điều này giúp bác sĩ phát hiện sớm những người thuộc nhóm nguy cơ cao để xây dựng kế hoạch theo dõi và can thiệp kịp thời.
Đối với phụ nữ mãn kinh trước tuổi 40, việc chủ động thay đổi lối sống nhằm giảm thiểu nguy cơ tim mạch là đặc biệt quan trọng.
Tăng cường vận động
Duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ trung bình mỗi tuần như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội giúp tăng cường sức khỏe tim mạch và cải thiện độ đàn hồi của mạch máu.
Xây dựng chế độ ăn tốt cho tim
Ưu tiên các thực phẩm giàu chất xơ, chất chống oxy hóa và chất béo có lợi. Chế độ ăn Địa Trung Hải với nhiều rau xanh, cá béo, các loại hạt và dầu ô liu được đánh giá là lựa chọn phù hợp để bảo vệ tim mạch.
Kiểm soát các chỉ số sức khỏe
Thường xuyên theo dõi huyết áp, đường huyết và cholesterol máu, đặc biệt là LDL-cholesterol, giúp phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn và có biện pháp kiểm soát hiệu quả.
Tránh xa thuốc lá và các chất kích thích
Thuốc lá là một trong những yếu tố làm gia tăng đáng kể nguy cơ bệnh tim mạch. Việc từ bỏ thuốc lá và hạn chế các chất kích thích có hại sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.
Mãn kinh là một giai đoạn sinh lý tự nhiên nhưng cũng là thời điểm phụ nữ cần quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe tim mạch. Việc nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống lành mạnh có thể giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ mắc bệnh tim trong tương lai.
Hoàng xuân (TH)
