Chứng nghiện tình dục, hay rối loạn hành vi tình dục cưỡng bức (CSBD), có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tâm lý, công việc và các mối quan hệ. Tuy nhiên, tình trạng này có thể được kiểm soát bằng những phương pháp điều trị phù hợp.
Chứng nghiện tình dục, được gọi theo thuật ngữ chuyên môn là rối loạn hành vi tình dục cưỡng bức (CSBD), là tình trạng một người liên tục gặp khó khăn trong việc kiểm soát các thôi thúc và hành vi tình dục.
Người mắc có thể dành quá nhiều thời gian cho hoạt động tình dục, tiếp tục thực hiện hành vi dù nhận thấy những hậu quả tiêu cực và gặp khó khăn trong công việc cũng như các mối quan hệ cá nhân. Đây là một vấn đề sức khỏe tâm thần cần được quan tâm và đánh giá đúng cách.
1. Chứng nghiện tình dục là gì?
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), rối loạn hành vi tình dục cưỡng bức được xếp vào nhóm rối loạn kiểm soát xung động trong Bảng phân loại bệnh quốc tế lần thứ 11 (ICD-11), chứ không được xếp chính thức vào nhóm rối loạn do hành vi gây nghiện.
Đặc điểm nổi bật của tình trạng này là các hành vi tình dục lặp đi lặp lại, khó kiểm soát và kéo dài trong một khoảng thời gian đáng kể, thường từ 6 tháng trở lên. Người mắc có thể nhiều lần cố gắng giảm hoặc chấm dứt hành vi nhưng không thành công; thậm chí vẫn tiếp tục thực hiện dù đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, gia đình, công việc hoặc tài chính.
Tuy nhiên, ham muốn tình dục cao, thủ dâm thường xuyên hay xem nội dung khiêu dâm không đồng nghĩa với mắc CSBD. Một người chỉ được xem xét chẩn đoán khi có biểu hiện mất kiểm soát kéo dài và tình trạng này gây suy giảm đáng kể chức năng trong cuộc sống.
Đặc biệt, cảm giác tội lỗi chỉ xuất phát từ quan niệm đạo đức, văn hóa hoặc sự không đồng tình với ham muốn tình dục của bản thân cũng không đủ căn cứ để xác định một người mắc rối loạn này.
2. Chứng nghiện tình dục ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe?
Nguy cơ đối với sức khỏe tình dục: Khi không kiểm soát được hành vi, một số người có thể quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ, có nhiều bạn tình hoặc lựa chọn những tình huống tiềm ẩn nguy cơ. Điều này làm tăng khả năng phơi nhiễm với các bệnh lây truyền qua đường tình dục như HIV, giang mai, lậu và herpes. Tuy nhiên, nguy cơ thực tế phụ thuộc vào hành vi cụ thể, không có nghĩa tất cả người mắc CSBD đều chắc chắn nhiễm bệnh.
Hoạt động tình dục kéo dài hoặc quá mạnh bạo cũng có thể gây đau rát, trầy xước và tổn thương vùng sinh dục. Ngoài ra, việc dành quá nhiều thời gian cho các hành vi tình dục có thể khiến người bệnh ngủ không đủ giấc, bỏ bê sinh hoạt và việc chăm sóc sức khỏe cá nhân.
Ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý: Người mắc CSBD có thể trải qua cảm giác xấu hổ, tội lỗi, lo âu hoặc buồn bã khi nhận thấy bản thân không thể kiểm soát hành vi. Một số trường hợp đồng thời gặp trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc vấn đề sử dụng chất gây nghiện.
Tuy nhiên, không thể khẳng định CSBD luôn là nguyên nhân trực tiếp gây ra những tình trạng này. Các vấn đề tâm lý có thể xuất hiện đồng thời hoặc có mối liên hệ phức tạp, do đó cần được bác sĩ đánh giá toàn diện.
Các nghiên cứu thần kinh học hiện nay đang tìm hiểu vai trò của hệ thống xử lý phần thưởng và những mạng lưới kiểm soát hành vi trong CSBD. Một số nghiên cứu trên người ghi nhận sự khác biệt về hoạt động thần kinh khi tiếp xúc với các kích thích tình dục. Dù vậy, những phát hiện này chưa chứng minh người mắc bị tổn thương cấu trúc não hoặc có một cơ chế dopamine bất thường duy nhất gây ra rối loạn.
Hệ lụy đối với gia đình và công việc: Khi hành vi tình dục chiếm quá nhiều thời gian và sự chú ý, người mắc có thể bỏ bê trách nhiệm cá nhân, giảm khả năng tập trung trong công việc và làm suy giảm niềm tin trong các mối quan hệ.
Việc chi tiêu quá mức cho các hoạt động tình dục cũng có thể dẫn đến khó khăn tài chính. Trong một số trường hợp, hành vi thiếu kiểm soát còn khiến người mắc đưa ra những quyết định gây tổn hại cho bản thân hoặc người khác, kéo theo các hệ lụy về xã hội và pháp lý.
3. Chứng nghiện tình dục được chẩn đoán như thế nào?
Hiện không có xét nghiệm hay phương pháp chụp chiếu nào có thể xác định chính xác CSBD. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa trên đánh giá lâm sàng của bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia có kinh nghiệm về sức khỏe tình dục.
Trong quá trình thăm khám, bác sĩ sẽ tìm hiểu thời gian xuất hiện triệu chứng, mức độ mất kiểm soát, những lần người bệnh cố gắng hạn chế hành vi cũng như hậu quả đối với cuộc sống. Đồng thời, bác sĩ cần đánh giá các vấn đề sức khỏe đi kèm và những yếu tố có thể liên quan.
Một bước quan trọng là phân biệt CSBD với các tình trạng có thể gây thay đổi ham muốn hoặc hành vi tình dục, chẳng hạn giai đoạn hưng cảm trong rối loạn lưỡng cực, tác động của một số loại thuốc hoặc chất gây nghiện.
Việc đánh giá toàn diện giúp tránh nhầm lẫn giữa ham muốn tình dục cao với một rối loạn thực sự cần can thiệp y khoa, từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
4. Phương pháp điều trị chứng nghiện tình dục
Rối loạn hành vi tình dục cưỡng bức có thể được kiểm soát bằng những phương pháp điều trị phù hợp. Mục tiêu không phải loại bỏ hoàn toàn ham muốn tình dục mà là giúp người bệnh kiểm soát hành vi, hạn chế hậu quả tiêu cực và duy trì đời sống tình dục lành mạnh.
Tâm lý trị liệu: Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) thường được sử dụng để giúp người bệnh nhận diện những tình huống kích thích, điều chỉnh suy nghĩ và xây dựng cách ứng phó phù hợp với các thôi thúc tình dục.
Ngoài ra, tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp chấp nhận và cam kết hoặc các hình thức trị liệu cá nhân, trị liệu nhóm và trị liệu cặp đôi.
Sử dụng thuốc khi cần thiết: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI hoặc naltrexone tùy theo triệu chứng và các vấn đề sức khỏe đi kèm.
Hiện chưa có loại thuốc nào được phê duyệt chuyên biệt để điều trị CSBD. Bằng chứng về hiệu quả của các phương pháp điều trị bằng thuốc vẫn còn hạn chế. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý mua hoặc sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Điều trị các bệnh lý đồng mắc: Nếu người bệnh đồng thời mắc trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn lưỡng cực hoặc có vấn đề liên quan đến việc sử dụng chất gây nghiện, những tình trạng này cần được đánh giá và điều trị phù hợp. Việc kiểm soát tốt các bệnh lý đi kèm có thể hỗ trợ quá trình điều trị CSBD.
Điều chỉnh thói quen và tìm kiếm sự hỗ trợ: Người bệnh nên chủ động nhận diện các yếu tố kích thích, thiết lập giới hạn với những tình huống dễ dẫn đến hành vi mất kiểm soát, đồng thời duy trì giấc ngủ và hoạt động thể chất hợp lý.
Bên cạnh đó, việc tham gia các nhóm hỗ trợ hoặc chia sẻ với những người đáng tin cậy có thể giúp người bệnh giảm cảm giác cô lập, vượt qua mặc cảm và duy trì động lực điều trị.
Khi nhận thấy bản thân liên tục không thể kiểm soát hành vi tình dục dù đã nhiều lần cố gắng hạn chế, đặc biệt khi tình trạng này ảnh hưởng đến công việc, sức khỏe hoặc các mối quan hệ, bạn nên chủ động tìm gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần.
Việc thăm khám và tìm kiếm hỗ trợ từ sớm giúp đánh giá chính xác tình trạng, lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp và hạn chế những hệ lụy kéo dài.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
