Bốc hỏa, đổ mồ hôi là những biểu hiện thường được nhắc đến khi nói về mãn kinh. Nhưng phía sau những triệu chứng dễ nhìn thấy ấy còn là giảm trí nhớ, mất ngủ, lo âu, mệt mỏi, hụt hơi, loãng xương, bệnh tim mạch, giảm ham muốn, tiểu són… Những thay đổi không chỉ cần người phụ nữ hiểu về cơ thể mình, mà còn cần sự thấu hiểu của những người thân bên cạnh họ.
Những điều phụ nữ ngại nói ra
Ba năm ròng rã, chị T (53 tuổi) âm thầm chịu đựng những cơn bốc hỏa, vã mồ hôi ập đến bất chợt mỗi ngày. Giống như biết bao người mẹ, người vợ khác, chị cắn răng chịu đựng, tự nhủ rồi sẽ tự hết thôi và ngần ngại bước đến bệnh viện. Nhưng sự gồng mình ấy không chiến thắng được thời gian. 3 năm nay triệu chứng không những giảm mà còn có xu hướng tăng lên, ngày một nặng nề, bào mòn từng chút sinh lực và làm đảo lộn hoàn toàn nhịp sống của chị.
Không chỉ vã mồ hôi, tận sâu bên trong, chị T đang phải đối diện với những góc khuất xót xa hơn: trí nhớ sa sút, những lần tiểu gấp, tiểu són khiến chị mặc cảm, và khô rát đau khi ân ái vợ chồng.
Tại Trung tâm Y học Giới tính Hà Nội (Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội) khám tại chỗ ghi nhận nhiều thay đổi ở cơ quan sinh dục như niêm mạc âm đạo mỏng, giảm độ dày, giảm tiết dịch, tăng pH. Xét nghiệm cho thấy hormone sinh dục nữ estrogen giảm mạnh. Chị được chẩn đoán đã ở giai đoạn mãn kinh và cần đến liệu pháp nội tiết bổ sung để giảm các triệu chứng rối loạn.
Theo Ths.BSNT Phạm Minh Ngọc, Phó Giám đốc Trung tâm Y học Giới tính Hà Nội, câu chuyện của chị T là tiếng thở dài chung của rất nhiều phụ nữ bước qua tuổi 50. Mãn kinh là hiện tượng sinh lý bình thường, xảy ra khi hoạt động của buồng trứng suy giảm tự nhiên và không hồi phục, kéo theo nồng độ estrogen giảm. Một phụ nữ được xác định mãn kinh khi đã vô kinh liên tục ít nhất 12 tháng. Có tới 60-80% phụ nữ phải chật vật đi qua giai đoạn này với những cơn bốc hỏa nóng ran từ mặt, ngực lan ra toàn thân, kèm theo sự hồi hộp, âu lo và những giấc ngủ đứt đoạn.
Ths.BSNT Phạm Minh Ngọc tư vấn điều trị mãn kinh cho bệnh nhân
Khi những thay đổi của cơ thể bị hiểu thành "thay tính đổi nết"
Theo BS Ngọc, phụ nữ thời kỳ mãn kinh có thể gặp mất ngủ, dễ cáu gắt, lo lắng, trầm cảm với những mức độ khác nhau. Rối loạn dạng trầm cảm chiếm khoảng 20% phụ nữ trong độ tuổi mãn kinh. Sự suy giảm estrogen cũng khiến niêm mạc âm đạo trở nên mỏng, khô, kém đàn hồi. Khoảng 45% phụ nữ sau mãn kinh phải cắn răng chịu đựng nỗi ám ảnh viêm teo âm đạo, khô rát, đau đớn khi kề cận bạn đời. Họ mất dần ham muốn, chơi vơi không thể chạm tới đỉnh cao cảm xúc.
Thế nhưng, trong đời sống gia đình, những biến đổi trầy trật ấy đôi khi lại bị khoác lên một lăng kính rất khác. Người chồng chỉ thấy một người vợ dạo này hay lảng tránh chuyện chăn gối. Những đứa con chỉ thấy một người mẹ hay cằn nhằn, cáu gắt và âu lo.
Nếu thiếu đi sự tinh tế, người nhà rất dễ buông những lời vô tâm, quy chụp rằng mẹ/vợ đang thay tính đổi nết. Sự vô tình ấy đẩy người phụ nữ vào tận cùng của sự cô đơn, bởi chính bản thân họ cũng hoang mang với sự thay đổi của cơ thể, khó gọi tên triệu chứng và càng ngượng ngùng khi phải mở lời nài nỉ sự cảm thông. Trong khi phía sau có thể là những biến đổi sinh lý mà chính người phụ nữ cũng khó gọi tên và càng khó mở lời.
Mãn kinh không phải câu chuyện của riêng người phụ nữ
Hơn lúc nào hết, đây là chặng đường người phụ nữ cần một điểm tựa. Bác sĩ Ngọc nhắn nhủ, bên cạnh việc chủ động nhận biết những thay đổi của cơ thể và tìm kiếm hỗ trợ y tế khi cần thiết, phụ nữ trong giai đoạn mãn kinh rất cần sự quan tâm, chia sẻ từ những người thân trong gia đình. Một người chồng hiểu được cội nguồn của sự né tránh ân ái là do những cơn đau rát thể xác sẽ biết cách chăm sóc động viên, thay vì lạnh lùng trách móc. Những đứa con hiểu được mẹ đang bị những cơn bốc hỏa, mất ngủ hành hạ sẽ nhẹ nhàng rót cho mẹ ly nước mát, thay vì bực dọc cãi lại mỗi khi mẹ nhăn nhó.
Sự thấu hiểu ấy không có nghĩa người thân phải trở thành bác sĩ hay tìm cách điều trị cho người phụ nữ. Đôi khi, điều cần thiết chỉ là nhận ra những thay đổi của họ, chủ động hỏi han, chia sẻ công việc, lắng nghe thay vì phán xét và khuyến khích họ đi khám khi những triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng sống.
Đó cũng là lý do chăm sóc phụ nữ ở tuổi mãn kinh không nên dừng lại ở việc giúp họ vượt qua những cơn bốc hỏa hay một vài đêm mất ngủ. Bởi có những thay đổi người thân có thể nhìn thấy, nhưng cũng có những nguy cơ sức khỏe diễn tiến âm thầm mà bản thân người phụ nữ khó nhận biết.
Theo BS Ngọc cũng chia sẻ thêm, thiếu hụt estrogen là một nguyên nhân làm giảm mật độ xương. Từ khoảng 1,5 năm trước đến 1,5 năm sau mãn kinh, mật độ xương có thể giảm khoảng 2,5% mỗi năm. Sức khỏe tim mạch cũng là vấn đề cần được quan tâm khi tuổi càng cao và estrogen nội sinh suy giảm.
Ở phụ nữ, tốc độ mất xương tăng rõ rệt quanh giai đoạn mãn kinh gia tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương
Vì vậy, sự quan tâm của gia đình không chỉ nằm ở việc cảm thông với những thay đổi cảm xúc hay đời sống vợ chồng. Quan trọng hơn, đó có thể là lời nhắc để người phụ nữ đừng bỏ quên sức khỏe của chính mình sau nhiều năm dành phần lớn sự quan tâm cho chồng, con và gia đình.
"Đến tuổi mãn kinh" không có nghĩa là phải chịu đựng
Trở lại với câu chuyện của chị T. Nhờ can đảm bước đến phòng khám, được bác sĩ đánh giá yếu tố nguy cơ và bác sĩ chỉ định liệu pháp hormone kết hợp điều chỉnh lối sống và các biện pháp hỗ trợ cải thiện tình trạng teo, khô niêm mạc âm đạo.
Sau một tháng, những cơn bốc hỏa và đổ mồ hôi giảm rõ. Hai tháng sau, người bệnh có ham muốn tình dục trở lại. Đến lần tái khám sau ba tháng, các triệu chứng gần như được cải thiện hoàn toàn. Hiện bệnh nhân vẫn tiếp tục được theo dõi trong quá trình sử dụng liệu pháp nội tiết.
Dù không phải ai cũng cần đến liệu pháp hormone, và mọi điều trị đều cần được cá nhân hóa bởi bác sĩ chuyên khoa, nhưng câu chuyện ấy mang một thông điệp mạnh mẽ: đừng mặc định những đớn đau, khó chịu ấy là cái giá đương nhiên phải trả khi bước qua tuổi sinh đẻ.
Chúng ta dành nhiều sự quan tâm cho người phụ nữ khi họ mang thai, sinh con, nuôi con nhỏ. Nhưng khi những đứa trẻ đã lớn và người mẹ bước sang một chặng khác của cuộc đời, những biến đổi trong cơ thể họ lại ít được nhắc đến hơn.
Mãn kinh là một chặng đường tất yếu của cơ thể. Nhưng để đi qua hành trình dông bão ấy một cách êm ái, họ không chỉ cần dũng cảm thấu hiểu cơ thể mình, mà thiết tha cần một cái ôm bao dung từ những người họ đã dành cả đời để yêu thương.
Linh An
