Nhiều thói quen tưởng chừng giúp tiết kiệm thực phẩm, dầu ăn hay chi phí sinh hoạt lại có thể tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe nếu duy trì trong thời gian dài.
Thói quen 1: Tiếp tục ăn thực phẩm đã bị hỏng, mốc
Một miếng trái cây nhỏ bị thối, một miếng bánh mì bị mốc hay một đoạn mía bị hỏng... Một số người cho rằng chỉ cần cắt bỏ phần hỏng thì phần còn lại vẫn có thể ăn được.
Bác sĩ Han Mengge, chuyên gia về bệnh truyền nhiễm tại Bệnh viện Zhongshan trực thuộc Đại học Phục Đán (Trung Quốc), giải thích rằng nấm mốc trong thực phẩm hình thành do sự phát triển và sinh sản của nấm mốc. Những đốm mốc có thể nhìn thấy trên bề mặt thực phẩm chỉ là "phần nổi của tảng băng trôi", bởi nấm mốc và độc tố có thể đã lan sâu vào bên trong.
Do đó, ngay cả khi đã cắt bỏ phần bị mốc, phần còn lại cũng không nên tiếp tục sử dụng.
Ăn thực phẩm bị mốc có thể gây ra các vấn đề sức khỏe như khó chịu đường ruột, phản ứng dị ứng và các bệnh về đường hô hấp. Đáng lưu ý, trong quá trình phát triển, nấm mốc có thể tạo ra các chất chuyển hóa độc hại gọi là độc tố nấm, có khả năng gây ngộ độc, suy giảm miễn dịch, ung thư và dị tật bẩm sinh.
Lời khuyên về sức khỏe
- Cố gắng mua thực phẩm tươi sống với lượng vừa đủ, dùng hết rồi mua thêm.
- Trái cây chỉ bị hư hại nhẹ do va chạm vẫn có thể ăn được, nhưng tốt nhất nên vứt bỏ những quả đã bị mốc.
- Hạn chế mua rau củ quả đã cắt sẵn hoặc trộn sẵn.
Thói quen 2: Ăn thức ăn thừa để tránh lãng phí
Nhiều người có thói quen tiết kiệm trong ăn uống, thường cất thức ăn thừa vào tủ lạnh rồi ăn vào ngày hôm sau, thậm chí để đến vài ngày sau.
Thỉnh thoảng ăn thức ăn thừa có thể không gây vấn đề, nhưng duy trì thói quen này trong thời gian dài có thể không tốt cho sức khỏe.
Zhou Zhiwei, Giám đốc Khoa Phẫu thuật Dạ dày tại Trung tâm Ung thư Đại học Tôn Trung Sơn, cho biết những thói quen ăn uống không lành mạnh, bao gồm thường xuyên tiêu thụ thực phẩm nhiều muối, đồ muối chua và thức ăn thừa, là những yếu tố góp phần gây ung thư dạ dày.
Lời khuyên về sức khỏe
- Thay vì cố gắng tận dụng thức ăn thừa, hãy nhắc nhở bản thân và gia đình nấu lượng thức ăn vừa đủ, hạn chế để dư thừa.
- Ưu tiên lựa chọn thực phẩm tươi ngon và lành mạnh.
- Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo thức ăn đã nấu chín không nên để ở nhiệt độ phòng quá hai giờ, không nên bảo quản trong tủ lạnh quá ba ngày và thức ăn thừa không nên hâm nóng lại quá một lần.
Thói quen 3: Sử dụng đũa gỗ trong thời gian quá dài
Nhiều gia đình sử dụng một đôi đũa trong nhiều năm và cho rằng không cần thay mới nếu đũa vẫn còn nguyên vẹn.
Han Hongwei, nhà nghiên cứu tại Phòng Truyền thông Rủi ro thuộc Trung tâm Đánh giá Rủi ro An toàn Thực phẩm Quốc gia, cho biết nhiều gia đình sử dụng đũa tre hoặc đũa gỗ. Các sản phẩm từ tre và gỗ là môi trường thuận lợi cho nấm mốc phát triển.
Khi môi trường không đủ khô ráo và độ ẩm của vật liệu đạt đến một mức nhất định, nấm mốc có thể hình thành chỉ trong một ngày.
Đũa bị mốc có thể chứa aflatoxin, một chất gây ung thư có khả năng làm tăng nguy cơ ung thư gan.
Lời khuyên về sức khỏe
- Nên thay đũa tre hoặc đũa gỗ được sử dụng thường xuyên khoảng 6 tháng một lần.
- Sau khi rửa, đặt đũa với đầu nhỏ hướng lên trên, đầu lớn hướng xuống dưới để đũa khô thoáng và hạn chế nấm mốc phát triển. Đặt đũa nằm ngang có thể cản trở quá trình thoát nước, khiến đũa dễ bị mốc hơn.
- Tốt nhất mỗi người nên sử dụng đũa riêng để hạn chế nguy cơ lây lan vi khuẩn giữa các thành viên trong gia đình.
Làm thế nào để chọn đũa phù hợp?
Đũa được bán trên thị trường có nhiều chủng loại. Khi lựa chọn, người tiêu dùng nên lưu ý một số điểm.
Trước tiên, nên tránh mua đũa được sơn màu. Lớp sơn có thể chứa các kim loại nặng như chì và dung môi hữu cơ như benzen. Khi đũa bị mòn trong quá trình sử dụng, lớp sơn có thể bong tróc và đi vào cơ thể cùng thức ăn, gây ảnh hưởng đến sức khỏe.
Điều này đặc biệt cần lưu ý đối với trẻ em, bởi khả năng dung nạp chì, benzen và một số chất độc hại khác của trẻ thấp hơn.
Thứ hai, không nên sử dụng đũa dùng một lần thường xuyên. Hầu hết đũa dùng một lần được xử lý bằng lưu huỳnh và việc sử dụng thường xuyên có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, đồng thời không thân thiện với môi trường.
Cuối cùng, nên ưu tiên đũa gỗ, đũa thép không gỉ và đũa sứ. Với đũa gỗ, nên chọn loại làm từ gỗ tự nhiên và giữ màu nguyên bản. Với đũa thép không gỉ, nên chọn loại được sản xuất từ thép dùng trong thực phẩm, chẳng hạn thép không gỉ 304. Với đũa sứ, nên ưu tiên loại màu trắng, không có hoa văn.
Thói quen 4: Tiếp tục sử dụng dầu ăn đã mở nắp quá lâu
Nhiều người cho rằng dầu ăn vẫn an toàn nếu chưa hết hạn sử dụng. Tuy nhiên, thời hạn sử dụng ghi trên bao bì không đồng nghĩa với thời gian dầu vẫn giữ được chất lượng tốt sau khi mở nắp.
Theo thông tin trong bài viết, các thử nghiệm cho thấy sau khi mở nắp, khoảng 3 tháng là thời gian an toàn để sử dụng dầu ăn.
Khi dầu bị oxy hóa và ôi thiu, dầu có thể xuất hiện mùi khó chịu. Khi đun nóng, dầu dễ tạo nhiều khói và có mùi hăng. Bài viết cho rằng những yếu tố này có thể làm tăng nguy cơ ung thư gan.
Lời khuyên về sức khỏe
- Nếu gia đình có ít người, nên mua dầu ăn được đóng trong chai hoặc can có dung tích nhỏ.
- Với dầu đựng trong can lớn, có thể chia sang các chai nhỏ hơn. Nên ưu tiên chai có bề mặt mờ hoặc không trong suốt.
- Không nên đặt chai dầu ở nơi tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời, chẳng hạn bệ cửa sổ, vì ánh sáng có thể thúc đẩy quá trình oxy hóa dầu.
Thói quen 5: Tái sử dụng dầu ăn nhiều lần
Các món chiên rán thường cần sử dụng nhiều dầu. Để tránh lãng phí, một số gia đình giữ lại dầu thừa để tiếp tục nấu nướng.
Yu Wanting, đến từ Khoa Dinh dưỡng của Bệnh viện Nhân dân số 3 Thành phố Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên, cho biết dầu đã qua chiên rán dù nhìn bên ngoài vẫn có vẻ bình thường nhưng khi được đun nóng ở nhiệt độ cao có thể hình thành các axit béo chuyển hóa và sản phẩm oxy hóa dầu.
Khi tiếp tục sử dụng loại dầu này để nấu ăn ở nhiệt độ cao, lượng chất có khả năng gây hại có thể tăng lên đáng kể.
Lời khuyên về sức khỏe
- Hạn chế sử dụng dầu thừa để tiếp tục nấu nướng ở nhiệt độ cao. Nên ưu tiên các cách chế biến ở nhiệt độ thấp hơn.
- Theo gợi ý của một chuyên gia dinh dưỡng cộng đồng, dầu thừa có thể được sử dụng cho một số món như bánh hành lá, bánh bao hấp hoặc bánh ngọt. Nếu dầu có tạp chất rắn, nên lọc trước khi sử dụng.
- Dầu thừa cũng có thể dùng để nấu súp, đặc biệt là súp rau, với một lượng vừa phải.
- Khi chần rau củ, có thể thêm vài giọt dầu ăn còn thừa để rau giữ màu tươi sáng hơn và tăng hương vị.
Thói quen 6: Không muốn bật máy hút mùi khi nấu ăn
Một số người có thói quen xào nấu ở nhiệt độ cao nhưng lại ngại bật máy hút mùi để tiết kiệm điện. Điều này khiến họ phải tiếp xúc với lượng khói bếp lớn hơn.
Bác sĩ Tao Xincao, chuyên khoa Hô hấp và Chăm sóc đặc biệt tại Bệnh viện Hữu nghị Trung - Nhật, cho biết khói bếp có thể gây kích ứng mạnh niêm mạc mũi, mắt và họng. Tiếp xúc với khói bếp có thể liên quan đến các bệnh đường hô hấp như viêm mũi, viêm họng và viêm khí quản.
Việc hít phải khói bếp trong thời gian dài cũng có thể dẫn đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Ngoài ra, khói bếp còn được xem là một yếu tố nguy cơ đối với ung thư phổi.
Lời khuyên về sức khỏe
- Trước khi bật bếp, nên bật máy hút mùi. Khi bật hoặc tắt bếp gas, một lượng nhỏ khí gas có thể thoát ra ngoài. Quá trình đốt cháy gas cũng tạo ra khí thải, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe.
- Sau khi nấu xong, nên để máy hút mùi hoạt động thêm vài phút để loại bỏ khói và mùi còn lại.
- Khi nấu ăn, không nên chỉ bật máy hút mùi mà nên mở cửa sổ bếp nếu điều kiện cho phép. Việc này giúp tăng thông thoáng, loại bỏ khói và đưa không khí trong lành vào bếp.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
