Rượu bia từ lâu được xem là "kẻ thù" của lá gan. Tuy nhiên, nhiều loại thực phẩm quen thuộc trong chế độ ăn hàng ngày cũng có thể âm thầm làm tổn thương gan, thậm chí làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, xơ gan và ung thư gan nếu sử dụng thường xuyên.
Chúng ta đều biết rượu bia là "kẻ thù truyền kiếp" của lá gan. Càng tiêu thụ nhiều rượu bia, gan càng phải hoạt động quá tải để chuyển hóa ethanol thành các chất ít độc hại hơn. Quá trình này kéo dài sẽ khiến tế bào gan bị tổn thương, làm tăng nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ, viêm gan, xơ gan và thậm chí là ung thư gan.
Tuy nhiên, điều đáng nói là ngay cả những người không uống rượu bia cũng có thể mắc các bệnh lý về gan. Nguyên nhân có thể đến từ những thực phẩm quen thuộc dưới đây nếu sử dụng thường xuyên hoặc không đúng cách.
1. Thực phẩm bị nấm mốc dù chỉ một phần nhỏ
Nhiều người có thói quen tiết kiệm bằng cách cắt bỏ phần thực phẩm bị mốc rồi tiếp tục sử dụng phần còn lại. Điều này đặc biệt phổ biến với các loại hạt như lạc (đậu phộng), hạt điều, hạnh nhân, ngũ cốc, tỏi hoặc rau củ.
Tuy nhiên, khi nấm mốc đã xuất hiện bằng mắt thường, thực phẩm thực tế có thể đã bị ô nhiễm sâu bởi bào tử nấm Aspergillus flavus. Loại nấm này sản sinh ra Aflatoxin, đặc biệt là Aflatoxin B1 - một trong những chất gây ung thư mạnh nhất được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm chất gây ung thư ở người.
Đáng lo ngại hơn, Aflatoxin có khả năng chịu nhiệt rất cao và không bị loại bỏ hoàn toàn bằng các phương pháp nấu nướng thông thường. Khi đi vào cơ thể, độc tố này có thể gây tổn thương tế bào gan, làm tăng nguy cơ viêm gan và ung thư gan.
Các nghiên cứu cho thấy, ở những người đã nhiễm virus viêm gan B, việc tiếp xúc với Aflatoxin từ thực phẩm mốc có thể làm nguy cơ ung thư gan tăng lên đáng kể.
2. Đồ uống và bánh kẹo chứa nhiều đường fructose
Nhiều người không uống rượu nhưng vẫn bị gan nhiễm mỡ. Một trong những nguyên nhân phổ biến là tiêu thụ quá nhiều trà sữa, nước ngọt, nước ép đóng chai, bánh kẹo hoặc các sản phẩm chứa siro ngô có hàm lượng fructose cao (High-Fructose Corn Syrup).
Khác với glucose có thể được nhiều cơ quan sử dụng, fructose chủ yếu được chuyển hóa tại gan. Khi lượng fructose nạp vào vượt quá khả năng xử lý, gan sẽ chuyển phần đường dư thừa thành chất béo và tích tụ trong các tế bào gan.
Quá trình này diễn ra âm thầm nhưng kéo dài có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ không do rượu, đồng thời làm gia tăng stress oxy hóa và phản ứng viêm, gây tổn thương gan tương tự cơ chế tác động của rượu bia.
3. Đồ chiên rán và thực phẩm giàu cholesterol
Các món ăn chiên ngập dầu, thực phẩm chế biến nhiều bơ hoặc mỡ động vật chứa hàm lượng lớn chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (trans fat).
Đây là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) và thúc đẩy quá trình xơ hóa gan. Khi cơ thể tiêu thụ quá nhiều chất béo, tình trạng kháng insulin có thể xuất hiện, làm rối loạn chuyển hóa và khiến mỡ dư thừa tích tụ tại gan.
Theo thời gian, lượng mỡ này gây viêm, tổn thương tế bào gan và đẩy nhanh tiến trình xơ gan. Các chuyên gia cho rằng việc điều chỉnh chế độ ăn kết hợp vận động thường xuyên là giải pháp quan trọng để kiểm soát tình trạng này.
4. Hải sản sống hoặc chưa được nấu chín kỹ
Những món ăn như hàu sống, gỏi cá, tôm tái chanh, mực sống hay các loại ốc chưa chín kỹ luôn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng và virus từ môi trường nước.
Đặc biệt, virus viêm gan A có thể tồn tại trong thực phẩm sống hoặc chế biến chưa đảm bảo vệ sinh. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus này có khả năng tấn công trực tiếp các tế bào gan, gây viêm gan cấp tính với các biểu hiện như mệt mỏi, vàng da, chán ăn hoặc rối loạn tiêu hóa.
Ở những người đã có bệnh gan nền, nguy cơ biến chứng nặng hoặc suy gan cấp tính có thể cao hơn.
5 dấu hiệu cảnh báo gan đang bị tổn thương
Gan thường được ví như "cơ quan im lặng" vì tổn thương gan giai đoạn đầu thường không có biểu hiện rõ ràng. Tuy nhiên, nếu xuất hiện những dấu hiệu dưới đây kéo dài, bạn nên chủ động thăm khám:
Mệt mỏi kéo dài: Cơ thể thường xuyên uể oải, thiếu năng lượng do chức năng chuyển hóa của gan suy giảm.
Chán ăn, sợ đồ dầu mỡ: Gan giảm khả năng tiết mật, khiến hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả.
Nước tiểu sẫm màu: Nước tiểu có màu vàng đậm hoặc nâu do bilirubin tích tụ trong máu.
Ngứa da không rõ nguyên nhân: Muối mật và các chất thải tích tụ dưới da gây cảm giác ngứa ngáy kéo dài.
Hơi thở có mùi bất thường: Gan suy giảm chức năng thải độc khiến một số hợp chất có mùi được đào thải qua đường hô hấp.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo và không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
