Ung thư cổ tử cung là một trong số ít bệnh ung thư đã xác định rõ tác nhân căn nguyên và có thể chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm. Trong đó, nhiễm virus u nhú ở người (Human Papillomavirus - HPV), đặc biệt là các chủng HPV nguy cơ cao, được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất.
1. Mối liên hệ giữa virus HPV và ung thư cổ tử cung
Theo BSCKII. Nguyễn Thị Minh Phương, Chủ nhiệm Khoa Phụ Sản - Nhi, Bệnh viện Quân y 354, hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung đều có liên quan đến nhiễm HPV, đặc biệt là những chủng virus nguy cơ cao.
Khi tình trạng nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài trong nhiều năm, virus có thể gây ra những thay đổi bất thường trong tế bào cổ tử cung. Quá trình này có thể dẫn đến tổn thương tiền ung thư và cuối cùng tiến triển thành ung thư cổ tử cung nếu không được phát hiện, xử lý kịp thời.
Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, có hơn 200 loại HPV. Các virus này chỉ có thể sống trong một số loại tế bào nhất định, được gọi là tế bào biểu mô vảy. Đây là những tế bào thường được tìm thấy trên bề mặt da cũng như các bề mặt và màng ẩm ướt của cơ thể, hay còn gọi là niêm mạc.
HPV có nhiều chủng khác nhau và không phải tất cả đều gây bệnh nghiêm trọng. Một số chủng có thể gây mụn cóc ở vùng sinh dục và hậu môn, trong khi những chủng nguy cơ cao có khả năng gây tổn thương tại các cơ quan sinh dục và liên quan đến nhiều loại ung thư.
Trong số các chủng HPV nguy cơ cao, HPV 16 và HPV 18 là hai type phổ biến, có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ ung thư cổ tử cung.
2. Virus HPV gây ung thư cổ tử cung như thế nào?
HPV lây truyền chủ yếu qua hoạt động tình dục, bao gồm quan hệ qua đường âm đạo, hậu môn và đường miệng. Sau khi xâm nhập cơ thể, virus có thể hoạt động âm thầm hoặc gây ra một số biểu hiện tùy thuộc vào type HPV và vị trí nhiễm trùng.
Ở phần lớn người nhiễm, hệ miễn dịch có khả năng tự đào thải hoặc kiểm soát virus. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, HPV không được loại bỏ hoàn toàn mà tồn tại dai dẳng trong cơ thể.
Đặc biệt, khi nhiễm các chủng HPV nguy cơ cao kéo dài trong nhiều năm, virus có thể tác động đến cơ chế kiểm soát sự phát triển và sửa chữa của tế bào. Những thay đổi bất thường dần xuất hiện tại tế bào cổ tử cung, hình thành các tổn thương tiền ung thư.
Quá trình từ nhiễm HPV kéo dài đến khi xuất hiện tổn thương tiền ung thư và tiến triển thành ung thư thường diễn ra trong thời gian dài. Tuy nhiên, nếu các tổn thương bất thường không được phát hiện và xử lý, chúng có thể tiếp tục tiến triển thành ung thư cổ tử cung xâm lấn.
Điều đáng lưu ý là nhiễm HPV thường không gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, một người có thể mang virus trong thời gian dài mà không biết mình đã nhiễm.
3. Chủ động phòng ngừa và phát hiện sớm
Do quá trình tiến triển từ nhiễm HPV đến ung thư thường diễn ra trong nhiều năm và giai đoạn đầu có thể không có triệu chứng rõ ràng, việc phòng ngừa và tầm soát chủ động đóng vai trò quan trọng.
Tiêm vaccine HPV
Tiêm vaccine HPV là một trong những biện pháp phòng ngừa chủ động quan trọng, giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại các type HPV nguy cơ cao, trong đó có HPV 16 và 18.
Theo BSCKII. Nguyễn Thị Minh Phương, vaccine HPV được sử dụng cho cả nam và nữ. Tiêm vaccine ở độ tuổi 9-14 được xem là thời điểm thuận lợi để tạo đáp ứng miễn dịch tốt và trước khi có phơi nhiễm với HPV qua hoạt động tình dục.
Tuy nhiên, vaccine vẫn có hiệu quả bảo vệ đối với thanh thiếu niên và người trưởng thành trong những độ tuổi được khuyến nghị. Việc tiêm vaccine không thay thế cho tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ.
Tầm soát ung thư cổ tử cung
Tầm soát giúp phát hiện nhiễm HPV nguy cơ cao hoặc những thay đổi bất thường của tế bào cổ tử cung trước khi bệnh tiến triển thành ung thư xâm lấn.
Các phương pháp thường được sử dụng gồm xét nghiệm HPV và xét nghiệm Pap. Tùy độ tuổi, tiền sử sức khỏe và hướng dẫn chuyên môn, phụ nữ có thể được tư vấn phương pháp cũng như khoảng thời gian tầm soát phù hợp.
Việc phát hiện và xử lý các tổn thương tiền ung thư từ sớm có ý nghĩa quan trọng trong việc ngăn chặn quá trình tiến triển thành ung thư cổ tử cung.
Chủ động bảo vệ sức khỏe
Nhiễm HPV không đồng nghĩa với mắc ung thư. Phần lớn trường hợp nhiễm HPV có thể được hệ miễn dịch kiểm soát hoặc loại bỏ. Nguy cơ đáng lo ngại chủ yếu liên quan đến tình trạng nhiễm các type HPV nguy cơ cao kéo dài.
Vì vậy, phụ nữ không nên chờ đến khi xuất hiện triệu chứng bất thường mới kiểm tra. Kết hợp tiêm vaccine HPV, thực hiện tầm soát định kỳ và thăm khám khi có dấu hiệu bất thường là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ ung thư cổ tử cung và phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
