Ánh nắng giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, hỗ trợ xương chắc khỏe và cải thiện nhịp sinh học. Tuy nhiên, tiếp xúc với tia cực tím không đúng cách có thể khiến da sạm nám, lão hóa sớm và làm tăng nguy cơ ung thư da.
Ánh nắng mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, đặc biệt khi kết hợp với các hoạt động ngoài trời. Tuy nhiên, phơi nắng càng lâu không đồng nghĩa với sức khỏe càng tốt. Tia cực tím (UV) có thể gây tổn thương da tích lũy theo thời gian, dẫn đến nếp nhăn, đốm nâu và làm tăng nguy cơ mắc ung thư da.
Giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, hỗ trợ hấp thu canxi
Khi tia UVB từ ánh nắng tiếp xúc với da, cơ thể khởi động quá trình sản xuất vitamin D3. Dưỡng chất này giúp ruột hấp thu canxi và phốt pho, góp phần duy trì mật độ xương, sức mạnh cơ bắp và chức năng vận động.
Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), khả năng tổng hợp vitamin D phụ thuộc vào nhiều yếu tố như màu da, tuổi tác, thời điểm tiếp xúc, mức độ che phủ của mây và các điều kiện môi trường khác. Người lớn tuổi thường có khả năng tạo vitamin D từ ánh nắng kém hiệu quả hơn người trẻ.
Điều này có nghĩa, một người 30 tuổi và một người ngoài 50 tuổi không nhất thiết tổng hợp được lượng vitamin D như nhau dù cùng tiếp xúc với ánh nắng trong một khoảng thời gian.
Tuy nhiên, không cần cố tình phơi nắng để đáp ứng nhu cầu vitamin D. Viện Da liễu Mỹ khuyến nghị ưu tiên bổ sung dưỡng chất này thông qua thực phẩm, thực phẩm được tăng cường vitamin D hoặc chế phẩm bổ sung khi phù hợp, thay vì chủ động tiếp xúc với tia UV mà không có biện pháp bảo vệ.
Hỗ trợ tinh thần và giấc ngủ thông qua ánh sáng tự nhiên
Ánh sáng tự nhiên đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh đồng hồ sinh học, giúp cơ thể nhận biết thời điểm thức dậy và nghỉ ngơi. Bên cạnh đó, đi bộ ngoài trời vào ban ngày còn tạo cơ hội vận động, thư giãn và hạn chế tình trạng ngồi lâu.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cho biết, hoạt động ngoài trời có thể góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể, hỗ trợ tinh thần và giảm căng thẳng. Những lợi ích này đến từ sự kết hợp giữa môi trường ngoài trời, hoạt động thể chất và ánh sáng tự nhiên.
Vì vậy, những người thường xuyên làm việc trong nhà có thể bắt đầu bằng những thói quen đơn giản như đi bộ trong công viên, ăn sáng ở nơi có ánh sáng tự nhiên hoặc dành thời gian nghỉ giải lao ngoài trời.
Không cần nằm phơi nắng hay để da ửng đỏ mới có thể tận hưởng những lợi ích của ánh sáng tự nhiên.
Tắm nắng có thực sự giúp da đẹp hơn?
Đây là quan niệm dễ gây hiểu lầm. Ánh nắng có thể khiến làn da trở nên rám màu, nhưng thực chất, da sẫm màu sau khi phơi nắng là phản ứng trước tác động của tia cực tím.
Tia UVA có khả năng xuyên sâu vào da, góp phần phá hủy cấu trúc nâng đỡ và thúc đẩy sự hình thành nếp nhăn, đốm sắc tố. Trong khi đó, tia UVB có thể gây cháy nắng và làm tổn thương vật chất di truyền trong tế bào da. Những tổn thương tích lũy theo thời gian khiến da dễ xuất hiện các dấu hiệu lão hóa sớm.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bức xạ cực tím là tác nhân gây ung thư ở người. Tổ chức này khuyến cáo cần thực hiện các biện pháp bảo vệ khi chỉ số UV từ 3 trở lên.
Do đó, nếu mục tiêu là duy trì làn da sáng khỏe, hạn chế nám và nếp nhăn, chống nắng đúng cách quan trọng hơn việc cố gắng phơi nắng mỗi ngày.
Quan niệm tắm nắng trong y học cổ truyền cần được hiểu thế nào?
Trong y học cổ truyền, quan niệm âm dương và dương khí được sử dụng để lý giải sự cân bằng, hoạt động và trạng thái của cơ thể. Một số phương pháp dưỡng sinh truyền thống đề cao việc tiếp xúc với môi trường tự nhiên, vận động nhẹ nhàng và giữ ấm cơ thể.
Theo cách tiếp cận này, đi bộ ngoài trời vào thời điểm thời tiết dễ chịu có thể được xem là một phần của sinh hoạt dưỡng sinh. Tuy nhiên, không nên đồng nhất việc tiếp xúc với ánh nắng với khả năng tăng dương khí, điều hòa nội tiết hay chữa bệnh.
Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng mạnh cho thấy một phương pháp tắm nắng theo Đông y có thể mang lại lợi ích sức khỏe vượt trội so với các biện pháp đã được nghiên cứu. Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Mỹ (NCCIH) cũng nhấn mạnh rằng hiệu quả của các phương pháp thuộc y học cổ truyền cần được đánh giá dựa trên từng phương pháp và bằng chứng cụ thể.
Vì vậy, mọi người có thể kết hợp đi bộ, tập dưỡng sinh và tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên trong sinh hoạt hằng ngày, nhưng vẫn cần tuân thủ các nguyên tắc bảo vệ da theo khuyến nghị của y học hiện đại.
Tắm nắng thế nào để có lợi cho sức khỏe mà không hại da?
Nhiều người truyền tai nhau rằng nên tắm nắng 10-15 phút mỗi sáng để cơ thể tổng hợp đủ vitamin D. Tuy nhiên, không có một khoảng thời gian cố định được chứng minh là phù hợp với tất cả mọi người, bởi khả năng tổng hợp vitamin D và mức độ tiếp xúc với tia UV còn phụ thuộc vào màu da, độ tuổi, địa điểm và điều kiện thời tiết.
Thay vì chỉ căn cứ vào đồng hồ, bạn nên kiểm tra chỉ số UV trong dự báo thời tiết. Khi chỉ số UV từ 3 trở lên, cần chủ động che chắn, sử dụng kem chống nắng và tìm bóng râm. Nếu chỉ muốn tận hưởng ánh sáng tự nhiên, bạn có thể đi bộ hoặc vận động ngoài trời mà không cần cố tình để da tiếp xúc trực tiếp với tia UV.
Buổi sáng sớm thường có nhiệt độ dễ chịu hơn, thuận tiện cho việc đi bộ và hình thành thói quen vận động. Tuy nhiên, thời gian trong ngày không phản ánh chính xác mức độ nguy hiểm của tia UV. Tại Việt Nam, tia UV vẫn có thể ở mức cao ngay cả vào những thời điểm trời không quá nắng. Vì vậy, nên hạn chế hoạt động ngoài trời khi tia UV mạnh, đặc biệt vào khoảng giữa ngày.
Trời nhiều mây cũng không đồng nghĩa với việc hoàn toàn an toàn, bởi tia UV vẫn có thể xuyên qua mây và gây tổn thương da.
Khi hoạt động ngoài trời, nên áp dụng các biện pháp bảo vệ sau:
- Sử dụng kem chống nắng: Ưu tiên sản phẩm chống nắng phổ rộng, có SPF 30 trở lên cho những vùng da không được che phủ. Thoa lại khoảng 2 giờ một lần hoặc sau khi bơi, đổ nhiều mồ hôi.
- Che chắn cẩn thận: Sử dụng mũ rộng vành, kính râm có khả năng chống tia UV và quần áo phù hợp để hạn chế diện tích da tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng.
- Hạn chế phơi nắng khi tia UV mạnh: Chủ động tìm bóng râm và tránh ở ngoài trời quá lâu vào những thời điểm cường độ tia cực tím cao.
- Bổ sung vitamin D qua thực phẩm: Ưu tiên các loại cá béo như cá hồi, cá mòi, lòng đỏ trứng và thực phẩm được tăng cường vitamin D. Tham khảo ý kiến bác sĩ nếu cần sử dụng chế phẩm bổ sung.
Đặc biệt, không nên xem kem chống nắng là lý do để kéo dài thời gian phơi nắng.
Một lưu ý khác là ánh sáng đi qua cửa sổ có thể giúp không gian sáng sủa và hỗ trợ cảm giác tỉnh táo, nhưng tia UVB cần thiết cho quá trình tổng hợp vitamin D không xuyên qua kính cửa sổ thông thường. Vì vậy, ngồi cạnh cửa sổ không phải là cách đáng tin cậy để cải thiện lượng vitamin D trong cơ thể.
Những ai nên đặc biệt thận trọng khi tiếp xúc với ánh nắng?
Một số nhóm đối tượng cần chú ý hơn đến việc bảo vệ da khi hoạt động ngoài trời, bao gồm:
- Người có làn da nhạy cảm, nhiều nốt ruồi hoặc tiền sử ung thư da.
- Người đang sử dụng các loại thuốc có thể làm tăng độ nhạy cảm của da với ánh sáng.
- Người có tiền sử tổn thương da do tia cực tím hoặc đang điều trị các bệnh lý da liễu nhạy cảm với ánh nắng.
Những trường hợp này nên tham khảo ý kiến bác sĩ để có biện pháp bảo vệ phù hợp.
Bên cạnh đó, người lớn tuổi, người ít tiếp xúc với môi trường ngoài trời hoặc có nguy cơ thiếu vitamin D cũng không nên tự ý kéo dài thời gian phơi nắng để bù đắp. Thay vào đó, cần đánh giá nhu cầu dinh dưỡng và bổ sung vitamin D theo hướng dẫn chuyên môn khi cần thiết.
Lợi ích của ánh nắng không nằm ở việc phơi da càng lâu càng tốt. Duy trì hoạt động ngoài trời, tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên ở mức phù hợp, ăn uống đầy đủ dưỡng chất và bảo vệ da trước tia UV mới là cách cân bằng để chăm sóc sức khỏe lâu dài.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
