Không phải cứ đến tuổi 50 mới cần tầm soát, PSA cao cũng chưa chắc là ung thư và phát hiện bệnh không đồng nghĩa phải điều trị ngay. Việc sàng lọc cần dựa trên nguy cơ và tình trạng sức khỏe của từng người.
Nhiều người cho rằng việc tầm soát ung thư tuyến tiền liệt luôn bắt đầu ở cùng một độ tuổi, chỉ số kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) cao đồng nghĩa với ung thư hoặc nếu không có triệu chứng thì không cần tầm soát. Trên thực tế, việc tầm soát phụ thuộc vào từng cá nhân.
Dưới đây là 6 quan niệm sai lầm khá phổ biến về sàng lọc ung thư tuyến tiền liệt:
1. Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt bắt đầu từ tuổi 50
Ung thư tuyến tiền liệt thường gặp nhất sau tuổi 50 nhưng không có độ tuổi cụ thể nào quy định việc tầm soát chủ động. Các hướng dẫn khác nhau tùy từng trường hợp và thời điểm thích hợp phụ thuộc vào nguy cơ cũng như sức khỏe của mỗi người.
Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ khuyến nghị nên bắt đầu tư vấn ở các độ tuổi:
Tuổi 40: Dành cho những người có nhiều hơn một người thân ruột thịt mắc ung thư tuyến tiền liệt ở độ tuổi sớm.
Tuổi 45: Dành cho nam giới da đen và những người có cha hoặc anh trai mắc ung thư tuyến tiền liệt trước 65 tuổi.
Tuổi 50: Dành cho những người có nguy cơ trung bình và dự kiến sẽ sống thêm ít nhất 10 năm nữa.
Hiệp hội Niệu khoa Hoa Kỳ ủng hộ việc thực hiện xét nghiệm PSA lần đầu ở độ tuổi từ 45-50 và sàng lọc định kỳ 2-4 năm một lần cho hầu hết mọi người từ 50-69 tuổi. Hầu hết các hướng dẫn đều khuyên không nên tầm soát định kỳ sau tuổi 70.
2. Chỉ khám sàng lọc khi có triệu chứng
Mục tiêu tầm soát ung thư tuyến tiền liệt là phát hiện ung thư trước khi xuất hiện các triệu chứng. Ảnh minh họa AI.
Cảm thấy khỏe mạnh là một dấu hiệu tốt nhưng điều đó không loại trừ khả năng mắc ung thư. Thực tế, ung thư tuyến tiền liệt thường không gây ra triệu chứng nào ở giai đoạn đầu.
Mục tiêu của việc tầm soát ung thư tuyến tiền liệt là phát hiện bệnh trước khi xuất hiện triệu chứng. Các triệu chứng ung thư tuyến tiền liệt có thể bao gồm:
Dòng nước tiểu yếu hoặc bị gián đoạn.
Có máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch.
Đi tiểu thường xuyên hoặc đau khi đi tiểu.
Đau lưng, hông hoặc vùng chậu.
Khó bắt đầu đi tiểu hoặc khó làm rỗng bàng quang hoàn toàn.
3. Sàng lọc ung thư tuyến tiền liệt rất phức tạp
Việc tầm soát ung thư tuyến tiền liệt hiện đại thường bắt đầu bằng xét nghiệm máu đo kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA), chứ không phải khám sức khỏe tổng quát. Thực tế, hầu hết nam giới bắt đầu bằng một xét nghiệm máu đơn giản.
Bác sĩ có thể đề nghị khám trực tràng bằng ngón tay để sờ nắn tuyến tiền liệt, tìm những dấu hiệu bất thường, đặc biệt khi người bệnh có triệu chứng hoặc kết quả PSA bất thường lặp đi lặp lại.
4. Kết quả PSA cao có nghĩa đã bị ung thư tuyến tiền liệt
Kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) là một loại protein được sản sinh bởi cả tế bào tuyến tiền liệt khỏe mạnh và tế bào ung thư.
Mặc dù mức PSA cao có thể là dấu hiệu của ung thư tiềm ẩn nhưng không thể khẳng định chẩn đoán ung thư. Ngược lại, kết quả PSA thấp hoặc bình thường cũng không hoàn toàn loại trừ khả năng mắc bệnh.
Một số yếu tố không phải ung thư có thể làm tăng PSA gồm:
Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính.
Nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc viêm tuyến tiền liệt.
Xuất tinh hoặc đạp xe mạnh trong vòng 48 giờ trước khi xét nghiệm.
Khám tuyến tiền liệt hoặc đường tiết niệu gần đây, hoặc đặt ống thông tiểu.
Liệu pháp testosterone hoặc sử dụng thuốc tăng cường hiệu suất...
5. Xét nghiệm sàng lọc có thể xác định bị ung thư tuyến tiền liệt hay không?
Xét nghiệm PSA và khám trực tràng có thể phát hiện những dấu hiệu cần được xem xét kỹ hơn nhưng cả hai đều không thể tự chẩn đoán ung thư.
Nếu nồng độ PSA tiếp tục tăng hoặc kết quả khám phát hiện vùng nghi ngờ, bác sĩ có thể yêu cầu thêm các xét nghiệm theo dõi không xâm lấn, bao gồm:
Xét nghiệm máu hoặc nước tiểu.
Chụp cộng hưởng từ (MRI).
Siêu âm qua trực tràng.
Sinh thiết tuyến tiền liệt.
Sinh thiết vẫn là xét nghiệm xác định chính xác nhất đối với ung thư tuyến tiền liệt. Trong quá trình sinh thiết, bác sĩ chuyên khoa sẽ lấy các mẫu mô nhỏ để kiểm tra dưới kính hiển vi. Xét nghiệm này giúp xác nhận sự hiện diện của tế bào ung thư và xác định mức độ phát triển hoặc lan rộng của khối u.
6. Phát hiện ung thư đồng nghĩa cần điều trị ngay lập tức
Việc phát hiện ung thư tuyến tiền liệt không đồng nghĩa với việc cần điều trị ngay lập tức. Hầu hết các khối u được phát hiện qua sàng lọc đều phát triển rất chậm và không gây ra mối đe dọa tức thời.
Vì phẫu thuật hoặc xạ trị đều tiềm ẩn rủi ro, việc vội vàng điều trị ung thư có nguy cơ thấp có thể gây ra những tổn hại không cần thiết. Thay vào đó, người bệnh thường được khuyến nghị theo dõi tích cực bằng cách xét nghiệm PSA định kỳ, chụp chiếu và sinh thiết định kỳ, chỉ bắt đầu điều trị nếu các xét nghiệm phải điều trị. Các nghiên cứu cho thấy gần một nửa số nam giới được theo dõi cuối cùng cần phẫu thuật hoặc xạ trị trong vòng 5 năm nếu bệnh cho thấy khối u tiến triển.
Theo dõi tích cực đòi hỏi người bệnh cam kết kiểm tra sức khỏe định kỳ và không loại trừ hoàn toàn khả năng phải điều trị. Các nghiên cứu cho thấy gần một nửa số nam giới được theo dõi cuối cùng cần phẫu thuật hoặc xạ trị trong vòng 5 năm nếu bệnh ung thư của họ tiến triển.
Việc điều trị ngay lập tức vẫn cần thiết trong trường hợp mắc ung thư giai đoạn nặng, có đột biến gene nghiêm trọng như BRCA2, xuất hiện triệu chứng nặng hoặc gặp khó khăn trong việc tái khám.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
