Chậm kinh không chỉ là dấu hiệu mang thai mà còn có thể liên quan đến căng thẳng, thay đổi cân nặng, rối loạn nội tiết hoặc nhiều bệnh lý khác. Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp phụ nữ chủ động chăm sóc sức khỏe sinh sản và điều trị kịp thời.
Chậm kinh khi nào cần lưu ý?
Theo ThS.BS Lê Quang Dương, Giám đốc Trung tâm Phát triển Sức khỏe Bền vững (VietHealth), tử cung hay buồng trứng không phải là cơ quan quyết định sự xuất hiện của kinh nguyệt hằng tháng.
Thực tế, quá trình này được điều khiển bởi não bộ, cụ thể là vùng dưới đồi ở đáy não. Đây là nơi duy trì sự cân bằng của các hormone sinh sản trong mỗi chu kỳ, giúp quá trình rụng trứng và hành kinh diễn ra đều đặn. Bất kỳ thay đổi lớn nào trong sinh hoạt hoặc sức khỏe đều có thể làm xáo trộn cơ chế này.
Theo bác sĩ Dương, nếu kinh nguyệt không đều xảy ra một hoặc hai lần, chị em cũng cần theo dõi. Kinh nguyệt được coi là chậm khi chưa xuất hiện sau khoảng 5 ngày hoặc hơn so với ngày dự kiến.
Nếu chậm kinh khoảng 10 ngày, nên thử thai và đến cơ sở sản phụ khoa để xác định nguyên nhân. Trường hợp kinh nguyệt không xuất hiện sau một tuần hoặc lâu hơn kể từ ngày dự kiến, chị em cũng nên đi khám để được đánh giá chính xác.
Những nguyên nhân phổ biến gây chậm kinh không do mang thai
Căng thẳng và áp lực tâm lý
Căng thẳng kéo dài do công việc, biến cố cuộc sống hoặc những thay đổi lớn trong môi trường sống có thể làm rối loạn cân bằng nội tiết tố.
Khi vùng dưới đồi bị ảnh hưởng, quá trình sản sinh hormone tạo hoàng thể (LH), estrogen và progesterone sẽ bị xáo trộn. Đồng thời, nồng độ cortisol – hormone căng thẳng – tăng cao cũng góp phần gây mất cân bằng nội tiết, khiến quá trình rụng trứng bị gián đoạn, dẫn đến chậm kinh hoặc mất kinh.
Giảm cân đột ngột
Việc giảm cân nhanh, thiếu cân hoặc thay đổi cân nặng đáng kể có thể làm rối loạn nồng độ hormone trong cơ thể.
Một trong những hormone chịu ảnh hưởng là leptin, được sản sinh từ mô mỡ. Khi lượng mỡ cơ thể giảm mạnh, leptin và estrogen cũng suy giảm, từ đó khiến chu kỳ kinh nguyệt trở nên thất thường.
Tập luyện quá sức
Các hình thức vận động cường độ cao như chạy marathon hoặc luyện tập thể thao nặng trong thời gian dài có thể gây căng thẳng cho cơ thể, làm mất cân bằng hormone và ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ kinh nguyệt.
Hội chứng buồng trứng đa nang
Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) là bệnh lý do rối loạn hormone sinh sản, ảnh hưởng đến khoảng 5-10% phụ nữ.
Các dấu hiệu thường gặp gồm kinh nguyệt không đều, lông mọc nhiều ở những vị trí không mong muốn, xuất hiện nhiều nang nhỏ ở buồng trứng và nguy cơ vô sinh. Người mắc PCOS có thể chỉ hành kinh sau mỗi 3-6 tháng hoặc thậm chí một lần trong cả năm.
Ảnh hưởng từ các biện pháp tránh thai nội tiết
Một số loại thuốc tránh thai có hàm lượng estrogen thấp có thể khiến lượng máu kinh ít hơn hoặc mất kinh tạm thời. Tác dụng tương tự cũng có thể xảy ra với vòng tránh thai nội tiết, que cấy hoặc thuốc tiêm tránh thai.
Sau khi ngừng sử dụng các biện pháp này, cơ thể có thể mất từ một đến ba tháng để chu kỳ kinh nguyệt trở lại bình thường. Trong thời gian đó, các rối loạn nội tiết tiềm ẩn trước đây cũng có thể bộc lộ rõ hơn.
Rối loạn chức năng tuyến giáp
Tuyến giáp có vai trò điều hòa quá trình trao đổi chất của cơ thể. Cả suy giáp và cường giáp đều có thể làm rối loạn chu kỳ kinh nguyệt.
Ngoài ra, một số rối loạn nội tiết khác như hội chứng Cushing, đái tháo đường kiểm soát kém, suy buồng trứng sớm hoặc tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh cũng có thể gây chậm kinh.
Tác dụng phụ của một số loại thuốc
Một số loại thuốc điều trị, kể cả thuốc không kê đơn, có thể ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt.
Các thuốc như aspirin, thuốc chống đông máu (ví dụ Coumadin) hoặc ibuprofen đều được ghi nhận có khả năng tác động đến kinh nguyệt ở một số phụ nữ.
Bệnh viêm vùng chậu
Viêm vùng chậu là tình trạng nhiễm trùng tử cung, buồng trứng hoặc ống dẫn trứng, thường là biến chứng của các bệnh lây truyền qua đường tình dục như chlamydia hoặc lậu nếu không được điều trị.
Bệnh có thể gây rối loạn chu kỳ kinh nguyệt và nhiều vấn đề sức khỏe sinh sản khác.
U xơ tử cung
U xơ tử cung là các khối u lành tính phát triển trong tử cung. Bệnh thường gây rong kinh hoặc kinh nguyệt kéo dài bất thường, đôi khi khiến phụ nữ nhầm lẫn với tình trạng chậm kinh.
Ngoài ra, người bệnh còn có thể gặp các triệu chứng như đau vùng chậu hoặc đi tiểu nhiều lần.
Mãn kinh sớm (suy buồng trứng sớm)
Phụ nữ dưới 40 tuổi có thể gặp tình trạng suy buồng trứng sớm do rối loạn nội tiết nghiêm trọng.
Ngoài chậm kinh hoặc mất kinh, người bệnh còn có thể xuất hiện các triệu chứng như bốc hỏa, đổ mồ hôi về đêm và khô âm đạo. Tuy nhiên, đây là tình trạng không phổ biến và chỉ được chẩn đoán sau khi bác sĩ đã loại trừ các nguyên nhân khác.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
