“Những ô cửa gió lộng” là hồi ức của anh Lưu Tuấn Anh, con trai nhà thơ Xuân Quỳnh viết về mẹ Xuân Quỳnh, dượng Lưu Quang Vũ và những người thân khác trong gia đình. Cuốn sách đã nhận được Giải B – Giải thưởng Sách Quốc gia 2025.
Nhà thơ Xuân Quỳnh và nhà viết kịch Lưu Quang Vũ là những tên tuổi nổi tiếng của văn học Việt Nam hiện đại, nhưng trong “Những ô cửa gió lộng” độc giả sẽ được gặp họ phía sau ánh đèn sân khấu, phía sau những bài thơ, họ đã sống cuộc đời bình dị như bao người. Là người con trong gia đình, Lưu Tuấn Anh kể chuyện mẹ Xuân Quỳnh, dượng Lưu Quang Vũ, bé Mí - Quỳnh Thơ, bố Lưu Tuấn, em Kít - Lưu Minh Vũ qua những câu chuyện nhỏ, chân thật và giàu tình cảm. Những câu chuyện cho chúng ta biết nhiều hơn về con người nghệ sĩ, cảm xúc hơn những trang tiểu sử văn học.
Nổi bật nhất trong hồi ức của Lưu Tuấn Anh là mẹ Xuân Quỳnh. Đó là một người mẹ hài hước, giàu lòng trắc ẩn, coi trọng tri thức và đặc biệt tinh tế trong cách dạy con. Ít ai ngờ rằng bà chỉ được học hết lớp 4 nhưng đã kiên trì tự học và luôn khuyến khích các con học tập mở rộng tri thức. Người mẹ không chỉ lo toan chăm chút bữa ăn hàng ngày mà luôn lạc quan, kể chuyện vui, luôn mang tiếng cười tới cho cả nhà. Có một Xuân Quỳnh ngoài đời hệt với trong thơ ca, yêu những điều gần gũi nhất, giản dị nhất. Trong một cuộc trò chuyện với con, bà giải thích rằng muốn yêu đồng bào, yêu Tổ quốc, trước hết phải biết yêu thương gia đình và người thân.
Trong kí ức của anh Lưu Tuấn Anh, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ không đứng trên sân khấu rực rỡ ánh đèn mà đó là người đàn ông của gia đình, “thích chiều vợ chiều con”, “người bố hiền lành và dễ tính, thậm chí là quá dễ tính”, một người quảng giao với bạn bè văn nghệ sĩ. Kí ức về ông gắn với tiếng rít thuốc lào, bóng người ngồi miệt mài sáng tác trong căn phòng nhỏ chật chội đầy sách.
Những trang viết xúc động nhất trong “Những ô cửa gió lộng” được tác giả dành cho bé Mí - Quỳnh Thơ, người em trai tài năng sớm phải rời xa... Bé Mí đã đi cùng cha mẹ trên chuyến xe năm đó. Những tình cảm sâu sắc về người cha, nghệ sĩ Lưu Tuấn và người em Lưu Minh Vũ “tuy không phải ruột thịt mà còn hơn cả ruột thịt”.
Cuốn sách còn gợi mở một không gian văn hóa, nghệ thuật Hà Nội của nhiều thập niên trước với các nhà văn, họa sĩ, đạo diễn, diễn viên và những người bạn của gia đình. Những tên tuổi như Bùi Xuân Phái, Nguyễn Đình Nghi, Đào Trọng Khánh, Lê Chức, Lê Hùng, Doãn Châu… xuất hiện tự nhiên trong những cuộc gặp gỡ, những bữa cơm và câu chuyện nghề nghiệp.Trong cuốn sách sử dụng nhiều hình ảnh tư liệu, trong đó có những hình ảnh lần đầu được công bố.
Tác giả đã dành gần mười năm để hồi tưởng, sắp xếp và viết lại những mảng kí ức, “Những ô cửa gió lộng” là lời tri ân gửi tới những người thân yêu và cũng như một lời mời bạn đọc bước qua những “ô cửa” để gặp những con người gần gũi, sống động và đầy yêu thương phía sau tác phẩm.
“Những ô cửa gió lộng” chạm đến trái tim người đọc hôm nay bởi giọng kể nhỏ nhẹ, chân thành, đầy cảm xúc. Sự đau buồn, niềm tiếc thương hay xót xa đều được tác giả tiết chế, giống như tinh thần câu thơ của Lưu Quang Vũ: “Tôi chẳng muốn kỉ niệm về tôi là một điệu hát buồn”.
Linh An
