Chất lượng tinh trùng chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tuổi tác, sức khỏe, dinh dưỡng và lối sống. Tinh dịch đồ là phương pháp quan trọng giúp đánh giá số lượng, khả năng vận động và hình thái tinh trùng
Suy giảm chất lượng tinh trùng là một vấn đề ảnh hưởng đến khoảng 15% nam giới. Một nghiên cứu tổng hợp công bố năm 2022 cho thấy nồng độ và tổng số tinh trùng đã giảm đáng kể trên phạm vi toàn cầu trong giai đoạn 1973-2018. Ở nhóm nam giới không được lựa chọn theo khả năng sinh sản, nồng độ tinh trùng giảm khoảng 51,6% trong giai đoạn này.
1. Phân tích tinh dịch giúp đánh giá chất lượng tinh trùng
Cần phân biệt giữa tinh dịch và tinh trùng. Tinh dịch là chất lỏng đặc, màu trắng được tiết ra khi xuất tinh. Trong tinh dịch có chứa tinh trùng - những tế bào mang vật chất di truyền cần thiết cho quá trình sinh sản.
Các đặc điểm quan trọng của tinh trùng không thể đánh giá chính xác bằng mắt thường. Mẫu tinh dịch cần được thu thập và phân tích trong phòng xét nghiệm để đánh giá các chỉ số liên quan đến chất lượng tinh trùng.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phân tích tinh dịch hay tinh dịch đồ là phương pháp được sử dụng để đánh giá các đặc điểm của tinh dịch và tinh trùng, qua đó cung cấp thông tin hữu ích về khả năng sinh sản của nam giới. WHO cũng lưu ý rằng kết quả tinh dịch đồ không thể tự nó xác định một người là có khả năng sinh sản hay vô sinh.
Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng tinh trùng gồm tuổi tác, thuốc men, tình trạng sức khỏe, chế độ ăn uống, mức độ tập thể dục và nồng độ hormone.
2. Tinh trùng khỏe mạnh có đặc điểm gì?
Cách chính xác nhất để biết chất lượng tinh trùng có tốt hay không là thực hiện tinh dịch đồ tại cơ sở y tế chuyên khoa.
Khi phân tích tinh dịch, bác sĩ và nhân viên xét nghiệm chủ yếu quan tâm đến các yếu tố như:
Số lượng và nồng độ tinh trùng: Cho biết số lượng tinh trùng có trong một thể tích tinh dịch nhất định.
Khả năng vận động: Đánh giá tỷ lệ tinh trùng có khả năng di chuyển, đặc biệt là khả năng di chuyển tiến tới.
Hình thái tinh trùng: Đánh giá tỷ lệ tinh trùng có hình dạng và cấu trúc bình thường.
WHO đã cập nhật các giá trị tham chiếu trong hướng dẫn về xét nghiệm tinh dịch năm 2021. Những giá trị này được xây dựng từ dữ liệu của những nam giới có khả năng sinh sản và được sử dụng để hỗ trợ diễn giải kết quả xét nghiệm, chứ không phải là tiêu chuẩn tuyệt đối để kết luận một người có hay không có khả năng sinh sản.
Nếu nồng độ tinh trùng thấp hoặc khả năng vận động kém, khả năng thụ thai có thể bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, khả năng sinh sản của một cặp đôi còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác và cần được bác sĩ đánh giá trong từng trường hợp.
3. Những dấu hiệu bất thường có thể quan sát ở tinh dịch
Mặc dù không thể biết tinh trùng bên trong có khỏe mạnh hay không chỉ bằng mắt thường, trạng thái của tinh dịch đôi khi có thể gợi ý một số vấn đề liên quan đến hệ sinh sản.
Nam giới nên chủ động thăm khám nếu nhận thấy những biểu hiện bất thường như:
Tinh dịch đột ngột trở nên quá đặc hoặc loãng như nước.
Tinh dịch thay đổi màu bất thường hoặc có lẫn máu.
Tinh dịch có mùi hôi, nồng và khó chịu.
Những thay đổi này có thể liên quan đến nhiễm trùng đường sinh dục, các vấn đề ở tuyến tiền liệt hoặc những bất thường khác. Nếu tình trạng kéo dài hoặc đi kèm đau, sốt, tiểu buốt hay các triệu chứng bất thường khác, nam giới nên đi khám để tìm nguyên nhân.
4. Nam giới cần làm gì để có tinh trùng khỏe mạnh?
Các nghiên cứu cho thấy lối sống lành mạnh có thể góp phần duy trì sức khỏe sinh sản nam giới. Tập thể dục thường xuyên ở mức độ phù hợp giúp kiểm soát cân nặng, giảm nguy cơ béo phì và hỗ trợ sức khỏe tổng thể. WHO cũng ghi nhận hút thuốc, uống quá nhiều rượu, béo phì và một số yếu tố môi trường có thể ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh sản nam giới.
Tập luyện cũng có thể hỗ trợ duy trì cân nặng khỏe mạnh, từ đó giảm nguy cơ mắc béo phì và một số bệnh mạn tính có liên quan đến chất lượng tinh trùng.
Một số nghiên cứu cho thấy vòng eo lớn ở nam giới có liên quan đến số lượng tinh trùng thấp hơn. Việc tích tụ quá nhiều mỡ ở vùng bụng có thể ảnh hưởng đến cân bằng hormone sinh dục cũng như quá trình sản xuất và phát triển tinh trùng. Tuy nhiên, chất lượng tinh trùng chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố nên không nên chỉ dựa vào cân nặng hoặc vòng eo để đánh giá khả năng sinh sản.
Theo ThS.BS. Nguyễn Duy Khánh - chuyên khoa Nam học, BV Hữu nghị Việt Đức, chất lượng tinh trùng phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trong đó, chế độ ăn uống, sinh hoạt và nghỉ ngơi điều độ là những yếu tố quan trọng góp phần duy trì chất lượng tinh trùng.
Về dinh dưỡng, nam giới nên ưu tiên chế độ ăn cân bằng, giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các nguồn protein phù hợp và chất béo lành mạnh. Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có cồn và các thói quen không có lợi cho sức khỏe cũng là cách hỗ trợ sức khỏe sinh sản nói chung.
Chế độ ăn Địa Trung Hải là một trong những mô hình ăn uống được quan tâm khi nói đến sức khỏe tổng thể và khả năng sinh sản. Tuy nhiên, dinh dưỡng chỉ là một phần trong việc duy trì chất lượng tinh trùng; nam giới có vấn đề về khả năng sinh sản kéo dài vẫn nên được thăm khám và đánh giá nguyên nhân cụ thể..
Bách Nguyên (Tổng hợp)
