Việt Nam vẫn có tỷ lệ phụ nữ mang thai nhiễm virus viêm gan B khá cao. Tiêm vaccine viêm gan B cho trẻ trong 24 giờ đầu sau sinh, kết hợp các biện pháp dự phòng cho mẹ, là giải pháp hiệu quả để giảm nguy cơ lây truyền virus từ mẹ sang con.
Tại Việt Nam, tỷ lệ nhiễm virus viêm gan B (HBV) ở phụ nữ mang thai dao động khoảng 10 - 20%. Trong đó, 90% trẻ sinh ra từ các bà mẹ nhiễm HBV có HBeAg dương tính có thể bị lây nhiễm virus từ mẹ nếu không được can thiệp y tế.
Đáng lo ngại, khoảng 90% trẻ nhiễm HBV từ mẹ sẽ chuyển thành viêm gan B mạn tính, làm tăng nguy cơ xơ gan và ung thư gan khi trưởng thành.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đặt mục tiêu loại bỏ viêm gan B như một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng bằng cách giảm tỷ lệ lưu hành kháng nguyên bề mặt viêm gan B (HBsAg) xuống dưới 0,1% ở trẻ em 5 tuổi. Mục tiêu này có thể đạt được thông qua tiêm vaccine viêm gan B cho trẻ sơ sinh kết hợp các biện pháp dự phòng lây truyền từ mẹ sang con, trong đó có sử dụng thuốc kháng virus cho thai phụ mắc bệnh.
Ý nghĩa của liều vaccine trong 24 giờ đầu sau sinh
WHO khuyến cáo tất cả trẻ sơ sinh cần được tiêm liều vaccine viêm gan B đầu tiên càng sớm càng tốt sau sinh, tốt nhất là trong vòng 24 giờ đầu. Sau đó, trẻ cần được tiêm ít nhất hai liều bổ sung, mỗi liều cách nhau tối thiểu 4 tuần.
Khả năng bảo vệ của vaccine kéo dài ít nhất 20 năm và có thể duy trì suốt đời.
Từ năm 1992, WHO đã khuyến nghị đưa vaccine viêm gan B vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Ngoài mũi vaccine sơ sinh, việc sử dụng globulin miễn dịch viêm gan B (HBIG) cho trẻ ngay sau sinh và thuốc kháng virus dự phòng cho mẹ trong giai đoạn quanh sinh giúp tăng hiệu quả phòng bệnh.
Khi được tiêm đầy đủ theo đúng phác đồ, vaccine viêm gan B có thể tạo miễn dịch bảo vệ hơn 95% trẻ em, bao gồm cả trẻ sinh non.
Các biện pháp phối hợp đối với mẹ nhiễm viêm gan B
Nếu không có biện pháp dự phòng, nguy cơ lây truyền HBV từ mẹ sang con dao động từ 70 - 90% ở những bà mẹ có tải lượng virus cao hoặc HBeAg dương tính và từ 10 - 40% ở những trường hợp HBeAg âm tính.
Nồng độ HBV DNA cao trong máu mẹ là yếu tố làm tăng nguy cơ lây truyền, ngay cả khi trẻ đã được tiêm vaccine. Vì vậy, phụ nữ mang thai có tải lượng virus cao cần được cân nhắc điều trị kháng virus trong thai kỳ nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm cho con.
Tiêm huyết thanh kháng virus (HBIG) cho trẻ
Bên cạnh mũi vaccine đầu tiên, trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HBV cần được tiêm globulin miễn dịch viêm gan B (HBIG) ngay sau sinh.
HBIG cung cấp kháng thể thụ động giúp bảo vệ trẻ ngay lập tức trong khi chờ vaccine kích thích cơ thể tạo miễn dịch chủ động.
Dùng thuốc kháng virus dự phòng cho mẹ
Từ năm 2020, WHO khuyến cáo phụ nữ mang thai có kết quả HBsAg dương tính nên được điều trị dự phòng bằng thuốc kháng virus Tenofovir từ tuần thai thứ 28 đến ít nhất thời điểm sinh, trong những trường hợp đủ chỉ định lâm sàng.
Biện pháp này giúp giảm tải lượng virus trong máu mẹ, từ đó hạn chế tối đa nguy cơ lây truyền HBV trong thai kỳ và khi sinh.
Hướng dẫn chủ động phòng bệnh cho phụ nữ mang thai
Phụ nữ mang thai cần được đánh giá tình trạng bệnh để xác định có cần điều trị kháng virus dài hạn hay không. Nếu đủ chỉ định điều trị, việc sử dụng thuốc không chỉ mang lại lợi ích cho sức khỏe của người mẹ mà còn góp phần bảo vệ thai nhi.
Để chủ động phòng bệnh, thai phụ nên lưu ý:
Xét nghiệm tầm soát: Thực hiện xét nghiệm HBsAg trong những tháng đầu thai kỳ để xác định tình trạng nhiễm HBV.
Tuân thủ điều trị: Nếu mắc viêm gan B, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa và sử dụng thuốc kháng virus từ tuần thai thứ 28 theo đúng chỉ định của bác sĩ.
Tiêm phòng đầy đủ cho trẻ: Phối hợp với nhân viên y tế để trẻ được tiêm vaccine viêm gan B trong vòng 24 giờ đầu sau sinh, đồng thời hoàn thành đầy đủ các mũi tiêm theo lịch.
Theo BSCK II Nguyễn Thanh Bình, Phó Trưởng khoa Virus - Ký sinh trùng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, trong quá trình mang thai, phụ nữ cần được tầm soát viêm gan B và viêm gan C nhằm hạn chế nguy cơ lây truyền sang con. Đối với thai phụ nhiễm viêm gan B, việc điều trị dự phòng bằng thuốc kháng virus và theo dõi chặt chẽ trong suốt thai kỳ là rất cần thiết. Sau khi trẻ chào đời, cần tiêm vaccine viêm gan B kết hợp HBIG để đạt hiệu quả phòng lây truyền tối ưu.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
