“Tôi kể bạn nghe về một chốn bí mật, nơi trẻ thất lạc chẳng bao giờ lớn lên: Xứ sở Vô Danh... Tôi kể bạn nghe về mẹ của Peter Pan, ngày nọ đóng cửa sổ, khiến cậu vĩnh viễn ở lại Xứ sở Vô Danh”.
Cuốn sách bắt đầu từ câu chuyện về một người mẹ mất con gái khi em bé mới mười lăm ngày tuổi. Sau cái chết của con, người mẹ âm thầm viết một bản thảo mang tên "Truyện của Mê-Linh". Viết trở thành cách cô níu giữ hình bóng đứa trẻ, đồng thời cũng là con đường để cô đi sâu vào vùng ký ức đau thương mà cô chưa thể gọi tên.
Nhưng rồi bản thảo ấy cũng trở thành một thứ khiến cô đau đớn đến mức không thể đọc lại. Cô giấu nó trong tủ quần áo, tìm cách trở lại công việc, trở lại với đời sống của những người “bình thường”, và cuối cùng cô quyết định ném nó vào thùng rác. Khoảnh khắc đó cũng là lúc cô nhận ra mình không thể đơn giản vứt bỏ quá khứ như một món đồ không còn cần đến.
Từ một câu chuyện riêng tư, “Xứ sở Vô Danh” của nhà văn người Pháp gốc Việt Doan Bui mở rộng thành những suy tư về mất mát, về vai trò làm mẹ, về nỗi mặc cảm, sự im lặng và cách xã hội ứng xử với nỗi đau của người khác. Tác giả Doan Bui không biến cuốn sách thành một cẩm nang chữa lành, cũng không đưa ra những công thức để vượt qua mất mát. Tác phẩm như một “phản-cẩm-nang về sự mất mát” - nơi bi kịch có thể đi cạnh tiếng cười, và trải nghiệm cá nhân dần chạm tới những cảm xúc phổ quát của con người.
Tên sách gợi ra một không gian vừa thực vừa tưởng tượng: Xứ sở Vô Danh - nơi những đứa trẻ thất lạc chẳng bao giờ lớn lên. Từ đứa con gái bé nhỏ của người kể chuyện, tác phẩm nối kết với những hình ảnh và câu chuyện khác về những đứa trẻ đã mất, từ mẹ của Peter Pan đến Stéphanie Verlaine và những “đứa-con-mây” được giữ trong lọ thủy tinh.
Ở đó, kí ức, văn chương và tưởng tượng đan thành một “sợi tơ dẫn đường”. Người viết lần theo sợi tơ ấy để gom nhặt lại những mảnh kí ức về đứa con đã mất, rồi biến chúng thành một cây cầu vô hình dẫn đến “Xứ sở Vô Danh”.
Một trong những điểm đặc biệt của tác phẩm nằm ở cách tác giả không né tránh những phần xấu xí, khó diễn tả và đôi khi phi lí của đau buồn. Người mẹ trong cuốn sách vừa đau đớn vì mất con, vừa sợ bị nhìn nhận như một người phụ nữ “nặng nề”, khác biệt; cô muốn trở lại làm việc, muốn suy nghĩ tích cực, đoạn tang và bắt đầu lại. Nhưng phía sau mong muốn trở về thế giới của cuộc sống bình thường luôn tồn tại một phần kí ức không thể xóa bỏ. Vì thế, "Xứ sở Vô Danh" không chỉ là câu chuyện về mát mát người thân. Đây còn là câu chuyện về quyền được đau buồn, quyền được ghi nhớ, và hành trình tìm một ngôn ngữ cho những trải nghiệm mà con người không biết phải chia sẻ ra sao.
Tố chất sắc sảo của một phóng viên điều tra, cùng một tâm hồn rất đỗi nhạy cảm hoà quyện tinh tế trong tác phẩm. Câu chuyện được kể kết hợp nhiều hình thức: truyện kể, thư, trích dẫn, ghi chép, nhật kí, thơ cùng đan xen… với một thứ ngôn ngữ ngọt đắng, vừa bi kịch, vừa tự trào, khiến người đọc bị cuốn trong cảm xúc hỗn độn, lúc hồi hộp, lúc hụt hẫng, bi thương, lúc bật cười cùng tác giả.
Xứ Sở Vô Danh là tác phẩm mang tính tự tình sâu sắc, nơi văn chương trở thành phương tiện để con người đối diện với điều tưởng như không thể nói thành lời.
Vừa là lời tự tình, vừa là hành trình đi tìm hình hài cho một nỗi đau không tên, "Xứ sở Vô Danh" cho thấy văn chương đôi khi không thể xóa đi mất mát, nhưng có thể dựng nên một cây cầu để người ở lại tiếp tục sống cùng kí ức.
Một cuốn sách dành cho những ai từng mất đi một điều quý giá - và cho cả những ai muốn học cách lắng nghe nỗi đau của người khác. Một lời tri ân tuyệt đẹp cho sự kiên cường của biết bao người mẹ, và cho bao đứa trẻ đã ra đi quá sớm.
Xứ sở Vô danh đã được đề cử Giải Femina (Prix Femina) - một giải thưởng văn chương danh giá của Pháp.
Linh An
