Một bức tường ở Yên Phụ có thể “thay áo” tới 3 lần chỉ trong vài tháng. Tác phẩm được lưu trong điện thoại của ai đó tuần trước, hôm nay đã biến mất. Trên con đường ven đê sông Hồng, graffiti không chỉ là một thứ để ngắm mà nó còn là thứ để bắt kịp. Và đó chính là cách một góc Hà Nội đang chuyển động với từng lớp sơn.
Những bức tường ở Yên Phụ không được tạo ra để đứng yên. Chúng liên tục thay đổi, phản ánh cách graffiti đang tồn tại giữa lòng đô thị - như một thực hành văn hoá sống.
Nhật ký biến đổi của một bức tường
Sau khi đối chiếu các bài đăng cũ, album của nghệ sĩ địa phương, từng viên gạch, từng vết nứt cả chiếc cột điện trong khung hình để chắc chắn đang nói đúng về một bức tường, kết quả mà tôi thu được khá bất ngờ.
Cùng một bức tường tại Yên Phụ qua 3 thời điểm 17/3, 6/5 và 28/5 (từ trái sang phải), cho thấy sự thay đổi liên tục của các tác phẩm graffiti (Ảnh: Nghệ sĩ cung cấp, Hải Yến)
Chỉ riêng đoạn đường khoảng 4 mét được chọn làm “nhân vật chính” của bài viết, trong vòng chưa đầy 5 tháng đã thay đổi ít nhất 3 lần. Tháng 3/2026, vị trí này xuất hiện với chân dung nghệ sĩ K-pop Martin. Tác phẩm nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội và trở thành địa điểm dừng chân của không ít người cầm điện thoại.
Đông đảo bạn trẻ đến tham quan, chụp ảnh trước tác phẩm graffiti về thần tượng (Ảnh: Lê Linh)
Đầu tháng 5, bức tranh được thay thế bằng chân dung một nghệ sĩ mới sau khi hình ảnh cũ bị vẽ phá - theo như tác giả chia sẻ. Nhưng chưa kịp bước sang tháng 6, bức tường ấy lại tiếp tục khoác lên mình diện mạo khác với hình ảnh ca sĩ Sơn Tùng M-TP. Lấy cảm hứng từ ca khúc vừa phát hành, một lần nữa nơi đây lại thu hút sự quan tâm cực lớn từ cộng đồng mạng.
Điều thú vị là sự vận động ấy không phải hiện tượng mới. Hình ảnh Google Street View từ năm 2017 cho thấy đoạn đường này đã phủ kín graffiti. Nghĩa là “phòng trưng bày lộ thiên” Yên Phụ không phải một trào lưu mới nổi. Nó đã âm thầm tồn tại và tự thay da đổi thịt ít nhất 9 năm, trước khi được mạng xã hội chú ý và trở thành “điểm check-in hot”.
Và đó mới chỉ là những gì còn lại bằng chứng hình ảnh. Giữa các mốc ấy, bức tường có thể còn mặc thêm vài “bộ áo” khác mà không ai kịp chụp lại.
Hình ảnh cùng một bức tường trên con phố Yên Phụ thu thập từ Google Street View qua các năm và ảnh chụp hiện tại (Ảnh: Google Street View, Hải Yến)
Ai đang viết tiếp cuốn nhật ký ấy?
Nếu ví những bức tường ở Yên Phụ như một cuốn nhật ký, thì những người nghệ sĩ graffiti chính là người viết tiếp nên trang mới.
Để hiểu vì sao những bức tường ở Yên Phụ không bao giờ đứng yên, cuộc trò chuyện với anh Hoàng Nam - một writer kỳ cựu trong cộng đồng graffiti Hà Nội - đã mở ra một lớp nghĩa khác bên dưới những lớp sơn. Theo anh, điều mà công chúng nhìn thấy hôm nay trên những bức tường Yên Phụ chỉ là một lát cắt nhỏ trong hành trình phát triển kéo dài hơn hai thập kỷ của graffiti tại Hà Nội.
“Graffiti theo cách nhiều người đang hiểu là tranh vẽ đường phố, nhưng thực chất nó khác với street art”, Hoàng Nam mở đầu.
Theo anh, graffiti thường xoay quanh chữ cái, biểu tượng hoặc hình ảnh mang thông điệp của cá nhân và cộng đồng. Nhiều tác phẩm của anh cùng các cộng sự được lấy cảm hứng từ văn hoáhiphop và âm nhạc - những yếu tố đã gắn bó với graffiti Hà Nội từ những năm 2000.
Từ khoảng năm 2005, những cái tên như S5 Crew hay BDC - quy tụ nhiều thành viên trong nước lẫn quốc tế, đã góp phần hình thành đời sống graffiti tại Hà Nội.
Nhưng thời gian không đứng về phía họ.
“Sau nhiều năm, văn hoá đại chúng dần thay đổi, các khu vực để vẽ ít hơn vì những khu vực công cộng cũ bị giải toả. Để tôn trọng môi trường sinh hoạt của người dân, nhóm anh đã dành nhiều năm để tìm hiểu những khu vực có thể vẽ. Yên Phụ là một trong những nơi anh và mọi người gắn bó nhiều năm nay.”
Đây chính là mâu thuẫn cốt lõi của graffiti Hà Nội: một bộ môn nghệ thuật cần không gian công cộng, nhưng không gian công cộng lại ngày càng thu hẹp. Song, điều giữ chân họ ở đây không phải cơ hội để tạo ra những tác phẩm tồn tại lâu dài.
Ngược lại.
Một bức tranh vừa hoàn thành có thể bị thời tiết làm phai màu, bị kẻ xấu vẽ đè hoặc đơn giản là được thay thế bằng một ý tưởng mới.
“Phần lớn những bức tranh là do anh em trong cộng đồng cùng lên kế hoạch nội dung rồi chọn khu vực phù hợp để thực hiện. Việc thay đổi tác phẩm là điều diễn ra thường xuyên”, Hoàng Nam chia sẻ.
Chính vì vậy, điều được gìn giữ ở Yên Phụ không nằm ở một tác phẩm cụ thể mà ở dòng chảy sáng tạo phía sau chúng. Khi một tác phẩm biến mất, một tác phẩm khác lại xuất hiện, lớp màu phủ lên là một câu chuyện mới tiếp tục được viết xuống. Nhìn theo cách đó, các nghệ sĩ không chỉ là người sáng tác tranh mà còn là những người viết tiếp cuốn nhật ký của bức tường.
Bức tường graffiti tại Yên Phụ được thực hiện bởi nhiều nghệ sĩ trẻ theo phong cách nghệ thuật đường phố. (Ảnh: Nghệ sĩ cung cấp)
Không phải mọi lớp sơn đều là nghệ thuật
Trong cuốn nhật ký ấy, không phải trang nào cũng được viết cẩn thận. Có những trang bị phá bằng nét vẽ nguệch ngoạc, bằng chữ đè lên chữ, bằng sự xuất hiện ồ ạt không xin phép. Người ta gọi đó là “Bombing”.
Đi dọc con đường graffiti ở Yên Phụ, có thể bắt gặp hai thế giới hoàn toàn khác nhau chỉ cách vài bước chân.
Hai bên con ngõ tại Yên Phụ tạo nên sự đối lập giữa bức tường graffiti rực rỡ sắc màu và những mảng tường phủ đầy nét vẽ tự phát (Ảnh: Hải Yến)
Nhìn từ xa tất cả đều là sơn xịt. Nhưng trong cộng đồng graffiti, chúng không được nhìn nhận giống nhau.
Theo Hoàng Nam, nhiều người thường nhầm lẫn giữa graffiti và bombing. Nếu graffiti là tác phẩm được đầu tư về ý tưởng, thời gian và kỹ thuật, thì bombing là hình thức viết tên, ký hiệu hoặc “tag” nhằm đánh dấu sự xuất hiện của người vẽ. Đặc trưng của bombing là tốc độ. Chính vì việc tạo ra một tác phẩm đôi khi chỉ cần vài phút, nên các hình thức này thường mang tính tự phát và dễ gây phản ứng tiêu cực từ cộng đồng hơn những tác phẩm graffiti quy mô lớn.
“Đây là tình trạng xảy ra ở nhiều nơi và cũng là vấn đề khó kiểm soát vì không phải lúc nào bọn mình cũng biết ai là người đứng sau”, Chủ nhân tác phẩm bị phá cho biết.
Sự tồn tại song song của cả hai hình thức này khiến graffiti thường xuyên rơi vào thế khó. Khi các tác phẩm được chuẩn bị trong nhiều ngày dễ bị đánh đồng với các nét xuất hiện tự phát chỉ trong vài phút. Đó cũng là lí do cuộc tranh luận về graffiti ở đô thị chưa bao giờ có hồi kết. Cùng là sơn trên tường, nhưng không phải lớp sơn nào cũng được tạo ra với cùng mục đích.
Một bức tường thực sự “sống”
Bên cạnh những tranh luận về graffiti và bombing, Yên Phụ vẫn cho thấy một diện mạo khác. Nhiều mảng tường cũ kỹ, nứt vỡ theo thời được làm mới, phủ lên lớp sơn màu sắc và bỗng trở thành nơi ghé lại của giới trẻ. Đặc biệt là những bạn trẻ yêu thích nghệ thuật. Trong đó có Đức Huy, sinh viên Đại học Kiến trúc Hà Nội, nói rằng điều khiến cậu ấn tượng không phải một tác phẩm cụ thể, mà là cảm giác mỗi lần quay lại đều thấy có gì đó khác đi.
“Nếu ngày mai bức tranh bị thay thế, mình sẽ thấy tiếc vì mình rất thích bức hiện tại. Nhưng mình nghĩ đó cũng là một điều thú vị của Yên Phụ, khi mình không biết lần tới sẽ là tác phẩm mới nào trên bức tường ấy”, Huy chia sẻ.
Huy, một bạn trẻ yêu thích nghệ thuật, đến chụp ảnh và tham quan tại đây (Ảnh: Hải Yến)
Bức tường Yên Phụ giống như một tờ báo treo ngoài trời, mỗi sáng lại có một “ấn bản” mới được dán đè lên ấn bản cũ. Và nếu nhìn rộng hơn, đó cũng chính là cách Hà Nội đang vận động: bên dưới vẻ ngoài “đứng yên” của những con phố cổ, những bức tường rêu phong, dù theo nghĩa đen hay nghĩa bóng thì đều là hàng triệu lớp sơn đang được phủ lên, bóc đi, rồi lại phủ lên.
“Phòng triển lãm lộ thiên” tại Yên Phụ trong một buổi chiều vắng (Ảnh: Hải Yến)
“Nhật ký của bức tường ở Yên Phụ" - cuốn nhật ký đặc biệt chỉ có một trang, nơi nội dung không ngừng được viết lại, xoá đi và làm mới. Trong dòng chảy ấy, những người nghệ sĩ graffiti giống như những “cây bút” liên tục tiếp nối câu chuyện của bức tường bằng các tác phẩm mang dấu ấn sáng tạo riêng. Nhưng có lẽ không chỉ là câu chuyện của bức tường, bởi mỗi lần phủ lên một lớp màu mới, họ cũng đang viết lại nhật ký của chính mình: Hành trình theo đuổi đam mê, sự trưởng thành trong kỹ thuật, và cả những thay đổi trong cách họ nhìn về nghệ thuật mà thời gian được tính bằng năm. Vì vậy, giá trị của graffiti ở nơi đây không nằm ở sự tồn tại lâu dài của bất kỳ hình ảnh nào, mà nằm ở việc bức tường không giờ chịu đứng yên.
Hải Yến
