Nhiều người nghĩ chỉ cần tránh rượu bia, đồ ăn nhiều dầu mỡ là có thể bảo vệ gan. Tuy nhiên, việc thường xuyên sử dụng đồ uống có đường, đặc biệt là nước ngọt có ga, cũng có thể làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ trong gan.
Không ít người lầm tưởng rằng chỉ cần không uống rượu bia hay ăn quá nhiều dầu mỡ thì gan sẽ an toàn. Thế nhưng trên thực tế, nhiều người ăn uống khá điều độ, thậm chí tập thể dục đều đặn, vẫn được chẩn đoán gan nhiễm mỡ hoặc viêm gan trong các đợt khám sức khỏe. Thủ phạm đôi khi không chỉ là thịt mỡ hay bia rượu mà còn có thể đến từ một loại đồ uống rất quen thuộc: nước ngọt có ga.
Fructose có thể tạo thêm áp lực cho gan
Bác sĩ phẫu thuật Yang Zhijun (Đài Loan, Trung Quốc) cảnh báo vấn đề đáng lưu ý nằm ở fructose, một loại đường phổ biến trong nước ngọt, siro ngô hàm lượng fructose cao và nhiều loại đồ uống đóng chai.
Theo bác sĩ Yang, khác với glucose có thể được nhiều mô trong cơ thể sử dụng, fructose chủ yếu được chuyển hóa tại gan. Khi cơ thể tiếp nhận một lượng lớn fructose trong thời gian ngắn, gan có thể chuyển phần dư thừa thành chất béo và tích trữ trong tế bào gan. Đây là một trong những cơ chế liên quan đến sự hình thành gan nhiễm mỡ không do rượu.
Nhiều nghiên cứu quốc tế trong những năm qua cũng cho thấy việc tiêu thụ đồ uống có đường có liên quan đến tình trạng gia tăng mỡ nội tạng và mỡ gan. Điều này cho thấy ngay cả khi không ăn quá nhiều, thói quen thường xuyên uống nước ngọt vẫn có thể làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ trong gan.
Vì sao nước ngọt có ga có thể ảnh hưởng đến gan?
Có 3 yếu tố chính khiến việc thường xuyên sử dụng nước ngọt có ga và các đồ uống nhiều đường trở thành vấn đề đáng lưu ý đối với sức khỏe gan:
Fructose thúc đẩy quá trình tạo mỡ tại gan: Gan có thể chuyển hóa fructose thành các chất tham gia quá trình tổng hợp triglyceride, từ đó góp phần làm tăng tích tụ mỡ trong gan.
Đồ uống có đường không tạo cảm giác no tương xứng: Khi uống nước ngọt, bạn có thể nạp thêm một lượng năng lượng đáng kể nhưng không cảm thấy no như khi ăn thực phẩm rắn. Điều này dễ khiến tổng lượng năng lượng nạp vào tăng lên, từ đó góp phần thúc đẩy tích tụ mỡ nội tạng và mỡ gan.
Tiêu thụ nhiều đường có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa: Lượng đường cao trong chế độ ăn có thể góp phần làm giảm độ nhạy insulin và thúc đẩy các rối loạn chuyển hóa. Khi mỡ tích tụ trong gan, tình trạng viêm và tổn thương tế bào gan có thể xuất hiện, từ đó làm tăng nguy cơ tiến triển bệnh ở một số người.
Điều đáng lưu ý là mỡ gan không phải lúc nào cũng dễ kiểm soát chỉ bằng việc giảm ăn và tăng vận động. Nếu vẫn duy trì thói quen uống nước ngọt thường xuyên, cơ thể tiếp tục được cung cấp thêm đường, trong đó có fructose, khiến quá trình tích tụ mỡ có thể tiếp diễn.
Tập thể dục vẫn đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe chuyển hóa, nhưng không nên xem đây là cách để bù đắp hoàn toàn cho việc tiêu thụ nhiều đồ uống có đường mỗi ngày.
Bảo vệ gan không chỉ là giảm nước ngọt có ga
Giảm nước ngọt có ga là một bước quan trọng, nhưng nếu mỗi ngày vẫn uống nhiều trà sữa, cà phê pha siro, nước tăng lực hay nước ép đóng chai thì lượng đường đưa vào cơ thể vẫn có thể ở mức cao.
WHO khuyến cáo nên hạn chế lượng đường tự do trong khẩu phần ăn. Vì vậy, dù yêu thích đồ uống ngọt, bạn vẫn nên điều chỉnh tần suất và lượng sử dụng cho phù hợp nếu muốn bảo vệ sức khỏe gan.
Thay vào đó, hãy ưu tiên nước lọc, trà không đường hoặc cà phê không thêm đường. Các loại đồ uống có đường nên được hạn chế, thay vì trở thành thức uống sử dụng hằng ngày.
Ăn uống cân bằng và vận động đều đặn
Để bảo vệ gan, bên cạnh hạn chế đồ uống có đường, chế độ ăn cân bằng và vận động thường xuyên cũng rất quan trọng.
Nên tăng cường rau xanh, lựa chọn nguồn protein nạc, hạn chế tinh bột tinh chế và tránh ăn quá nhiều trong một bữa, đặc biệt vào buổi tối. Những thói quen này góp phần ổn định đường huyết và giảm áp lực chuyển hóa cho cơ thể.
Duy trì ít nhất 150 phút vận động mỗi tuần cũng giúp cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ kiểm soát mỡ nội tạng, trong đó có mỡ gan.
Quan trọng hơn, nếu đã được chẩn đoán gan nhiễm mỡ hoặc có các bất thường về chức năng gan, người bệnh nên thăm khám và được bác sĩ tư vấn thay vì chỉ tự điều chỉnh chế độ ăn uống.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
