Dù chương trình tiêm chủng đã góp phần giảm đáng kể số ca mắc mới viêm gan B, Việt Nam vẫn đang đối mặt với gánh nặng lớn do viêm gan virus. Các chuyên gia cho rằng cần tháo gỡ những rào cản trong sàng lọc, chẩn đoán và điều trị để hiện thực hóa mục tiêu loại trừ căn bệnh này vào năm 2030
Tiêm chủng tiếp tục là nền tảng trong phòng ngừa viêm gan B
Theo báo cáo của Cục Phòng bệnh, chương trình Tiêm chủng mở rộng tiếp tục ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Hầu hết các địa phương đã đạt mục tiêu về tỷ lệ trẻ được tiêm vaccine viêm gan B liều sơ sinh trong vòng 24 giờ sau sinh và tỷ lệ trẻ dưới 1 tuổi được tiêm đủ ba liều vaccine. Đây được xem là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa lây truyền viêm gan B từ mẹ sang con – con đường lây nhiễm chủ yếu tại Việt Nam.
TS. Nguyễn Thị Thúy Vân, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cho biết trên phạm vi toàn cầu, số ca nhiễm mới viêm gan B đã giảm khoảng 32% trong giai đoạn 2015–2024, chủ yếu nhờ mở rộng chương trình tiêm chủng. Tuy nhiên, tỷ lệ bao phủ vaccine tại nhiều quốc gia vẫn chưa đạt mức cần thiết để hoàn thành mục tiêu loại trừ viêm gan virus vào năm 2030.
Việt Nam vẫn đối mặt với gánh nặng bệnh tật rất lớn
Mặc dù đạt được nhiều tiến bộ trong công tác phòng, chống, viêm gan virus vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan, ung thư gan và tử vong tại Việt Nam.
Theo Cục Phòng bệnh, cả nước hiện ước tính có khoảng 6,5 triệu người nhiễm viêm gan B và gần 1 triệu người nhiễm viêm gan C. Mỗi năm ghi nhận khoảng 80.000 trường hợp xơ gan và ung thư gan, cùng khoảng 40.000 ca tử vong liên quan đến viêm gan virus. Ung thư gan hiện là loại ung thư phổ biến đứng thứ hai tại Việt Nam.
Ở quy mô toàn cầu, WHO xếp Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia có số người mắc viêm gan B mạn tính và viêm gan C cao nhất thế giới. Đáng chú ý, số ca tử vong do viêm gan B hiện đã vượt số ca tử vong do HIV và vẫn tiếp tục có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây.
'Điểm nghẽn' trong sàng lọc, chẩn đoán và điều trị
Theo TS. Đoàn Thị Thùy Linh, Cục Phòng bệnh, công tác phát hiện và quản lý người bệnh vẫn còn nhiều hạn chế.
Tỷ lệ phụ nữ mang thai được sàng lọc viêm gan B hiện vẫn thấp hơn mục tiêu quốc gia. Năm 2025, tỷ lệ này chỉ đạt khoảng 53%, trong khi mục tiêu đặt ra là tối thiểu 70%. Một trong những nguyên nhân là xét nghiệm sàng lọc chưa được bảo hiểm y tế chi trả, khiến nhiều phụ nữ chỉ được xét nghiệm khi nhập viện sinh con, làm giảm hiệu quả dự phòng lây truyền viêm gan B từ mẹ sang con.
Ngoài ra, năng lực xét nghiệm và điều trị hiện vẫn tập trung chủ yếu ở tuyến tỉnh và tuyến trung ương. Trong khi đó, y tế cơ sở còn hạn chế về năng lực chẩn đoán. Chi phí xét nghiệm tải lượng virus, chi phí vận chuyển mẫu và mức đồng chi trả thuốc điều trị cũng đang là những rào cản khiến nhiều người bệnh khó tiếp cận dịch vụ y tế.
WHO cũng nhận định khoảng trống trong chẩn đoán và điều trị là thách thức chung của nhiều quốc gia. Đến năm 2024, mới có khoảng 27% người nhiễm viêm gan B được chẩn đoán và chỉ 4,3% được điều trị. Đối với viêm gan C, tỷ lệ được chẩn đoán đạt 36%, trong khi tỷ lệ được điều trị mới đạt 20%, vẫn còn cách khá xa mục tiêu loại trừ bệnh vào năm 2030.
Hướng tới kế hoạch phòng, chống viêm gan virus giai đoạn 2026–2030
Từ những kết quả đạt được cũng như các tồn tại sau giai đoạn 2021–2025, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng kế hoạch phòng, chống viêm gan virus giai đoạn 2026–2030 theo hướng tăng cường đầu tư cho y tế cơ sở, mở rộng hoạt động xét nghiệm và điều trị, đồng thời cải thiện chính sách chi trả của bảo hiểm y tế đối với thuốc và các xét nghiệm liên quan.
Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa tiêm chủng, sàng lọc và điều trị cũng được đánh giá là giải pháp quan trọng nhằm quản lý hiệu quả người bệnh.
Song song với các giải pháp chuyên môn, các chuyên gia nhấn mạnh cần đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng, ứng dụng công nghệ số trong quản lý bệnh và giảm kỳ thị đối với người mắc viêm gan virus. Đây là những yếu tố góp phần nâng cao tỷ lệ phát hiện sớm, tăng khả năng tiếp cận điều trị và tiến gần hơn tới mục tiêu loại trừ viêm gan virus như một mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng vào năm 2030.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
