Đồng nhiễm HIV và lao làm tăng nguy cơ tử vong, khiến việc chẩn đoán và điều trị trở nên phức tạp. Tuy nhiên, phát hiện sớm, điều trị phối hợp và mô hình chăm sóc tích hợp đang giúp cải thiện đáng kể tiên lượng cho người bệnh.
Sự nguy hiểm của đồng nhiễm HIV/lao
Lao là bệnh truyền nhiễm cơ hội phổ biến và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người nhiễm HIV. Khi đồng nhiễm hai căn bệnh này, HIV làm suy giảm khả năng phòng vệ của cơ thể trước vi khuẩn lao, trong khi bệnh lao lại thúc đẩy HIV tiến triển nhanh hơn.
Đối với người nhiễm HIV, nguy cơ mắc bệnh lao lên tới 50%, cao hơn từ 10-30 lần so với người không nhiễm HIV. Đáng chú ý, bệnh lao ở nhóm bệnh nhân này thường khó chẩn đoán hơn do dễ xuất hiện các thể lao ngoài phổi như lao màng não, lao hạch hoặc lao xương.
HIV làm suy yếu hệ miễn dịch, tạo điều kiện thuận lợi để vi khuẩn lao phát triển. Ngược lại, khi vi khuẩn lao nhân lên, chúng kích hoạt hệ miễn dịch và giải phóng các chất trung gian hóa học, khiến virus HIV nhân lên nhanh hơn, đẩy nhanh quá trình suy giảm miễn dịch và làm bệnh tiến triển nặng thành AIDS.
Nếu người bệnh đồng nhiễm HIV/lao không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể diễn biến rất nhanh theo chiều hướng xấu, làm tăng nguy cơ tử vong.
Không chỉ vậy, đồng nhiễm HIV/lao còn gây nhiều khó khăn trong chẩn đoán và điều trị. Các triệu chứng điển hình của bệnh lao như ho kéo dài, sốt, sụt cân có thể bị che lấp bởi các bệnh nhiễm trùng cơ hội khác ở người nhiễm HIV. Đồng thời, xét nghiệm tìm vi khuẩn lao trong đờm cũng có độ nhạy thấp hơn, làm tăng nguy cơ bỏ sót chẩn đoán.
Hiệu quả từ điều trị phối hợp và tầm soát chủ động
Trên thực tế, điều trị lao ở người nhiễm HIV vẫn gặp nhiều trở ngại. Phần lớn bệnh nhân chỉ được phát hiện mắc lao khi HIV đã tiến triển sang giai đoạn cuối (AIDS). Lúc này, người bệnh phải sử dụng đồng thời thuốc điều trị lao và thuốc kháng virus ARV, làm tăng nguy cơ gặp các tác dụng phụ như dị ứng, suy gan hoặc suy thận.
Bên cạnh đó, thể trạng người bệnh thường đã suy kiệt, cơ thể gầy yếu nên khả năng dung nạp thuốc kém, ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả điều trị.
Tình trạng đồng nhiễm HIV/lao gây nhiều khó khăn cho việc chẩn đoán và điều trị.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo tất cả người nhiễm HIV cần được sàng lọc bệnh lao, đồng thời tất cả bệnh nhân lao cũng nên được xét nghiệm HIV để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Điều trị sớm bằng thuốc kháng virus ARV giúp phục hồi hệ miễn dịch, từ đó giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh lao cũng như tỷ lệ tử vong.
Theo thống kê, trước năm 2025, tỷ lệ tử vong ở người đồng nhiễm HIV và lao có thể lên tới 15%. Tuy nhiên, khi được điều trị đầy đủ bằng thuốc chống lao kết hợp thuốc ARV, tỷ lệ này giảm xuống còn khoảng 4,5%. Điều trị toàn diện không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe người bệnh mà còn góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế.
Mô hình điều trị "một điểm đến" phát huy hiệu quả tại Việt Nam
Chiến lược điều trị đồng nhiễm HIV/lao là một trong những nội dung trọng tâm trong các Chương trình Quốc gia về phòng, chống HIV/AIDS và các bệnh truyền nhiễm tại Việt Nam. Trong hơn một thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực khi triển khai mô hình điều trị tích hợp "một điểm đến" dành cho người bệnh.
Theo đó, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) các tỉnh, thành phố đã phối hợp với Chương trình phòng, chống lao và viêm gan để triển khai điều trị tại cùng một cơ sở y tế. Mô hình này giúp giảm chi phí đi lại, hạn chế tình trạng mất dấu người bệnh và nâng cao khả năng tuân thủ điều trị.
Mô hình "một điểm đến" giúp người đồng nhiễm HIV/lao được tiếp cận điều trị toàn diện.
Việt Nam cũng đã tiếp cận và áp dụng các phác đồ điều trị phối hợp mới, kể cả đối với bệnh lao kháng thuốc, góp phần giảm tỷ lệ tử vong ở nhóm bệnh nhân đồng nhiễm HIV/lao. Theo WHO, Việt Nam là một trong những quốc gia có mô hình điều trị HIV/lao tích hợp hiệu quả hàng đầu trong khu vực, với khoảng 80-90% người đồng nhiễm được điều trị đồng thời bằng thuốc ARV và thuốc chống lao.
Theo BS. Nguyễn Văn Cử, Phó Chánh Văn phòng Chương trình Chống lao Quốc gia, Chương trình Chống lao Quốc gia đã phối hợp với Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) xây dựng các hướng dẫn quốc gia nhằm phát hiện sớm và điều trị bệnh lao cho người nhiễm HIV. Đây là giải pháp then chốt để giảm tỷ lệ tử vong cũng như hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
Việc lồng ghép sàng lọc lao vào các lần tái khám HIV đã chứng minh hiệu quả khi người bệnh được tiếp cận đồng thời cả dịch vụ điều trị ARV và kiểm soát bệnh lao.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo người đồng nhiễm HIV/lao cần được ưu tiên điều trị bằng thuốc ARV ngay sau khi bắt đầu điều trị lao. Bên cạnh đó, gia đình cần chia sẻ, động viên để người bệnh không cảm thấy bị kỳ thị hay phân biệt đối xử, từ đó yên tâm điều trị và sớm tái hòa nhập cộng đồng.
Điều trị phối hợp chính là chìa khóa giúp Việt Nam duy trì những thành quả trong phòng, chống HIV/AIDS và tiến gần hơn tới mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030. Không chỉ là giải pháp y tế, điều trị đồng nhiễm HIV/lao còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, giúp người bệnh phục hồi sức khỏe, tự tin hòa nhập và tiếp tục đóng góp cho gia đình, xã hội.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
