HIV chỉ lây truyền qua ba con đường chính là đường tình dục, đường máu và từ mẹ sang con. Hiểu đúng về các con đường lây truyền và chủ động áp dụng biện pháp dự phòng là cách hiệu quả để bảo vệ bản thân và cộng đồng.
Ba con đường lây truyền HIV phổ biến
Theo các chuyên gia y tế, HIV chỉ lây truyền qua ba con đường chính là đường tình dục, đường máu và từ mẹ sang con.
Trong đó, lây truyền qua đường tình dục là con đường phổ biến nhất. Virus HIV có trong máu, tinh dịch và dịch tiết âm đạo của người nhiễm bệnh, có thể xâm nhập vào cơ thể bạn tình khi quan hệ tình dục qua đường âm đạo, hậu môn hoặc đường miệng. Nguy cơ lây nhiễm tăng cao nếu quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su, có nhiều bạn tình hoặc quan hệ qua đường hậu môn.
Con đường thứ hai là lây truyền qua đường máu. HIV có thể lây khi dùng chung kim tiêm hoặc các vật sắc nhọn có dính máu của người nhiễm HIV. Việc truyền máu từ người nhiễm HIV không được sàng lọc cũng có nguy cơ lây truyền virus, mặc dù hiện nay nguy cơ này đã được kiểm soát rất chặt chẽ nhờ quy trình xét nghiệm máu trước khi truyền.
Con đường thứ ba là lây truyền từ mẹ sang con. Người mẹ nhiễm HIV có thể truyền virus cho con trong thời kỳ mang thai, khi chuyển dạ, sinh nở hoặc trong quá trình cho con bú nếu không được can thiệp y tế phù hợp.
Ngoài ba con đường trên, HIV không lây qua các hoạt động sinh hoạt thông thường như bắt tay, ôm, ăn uống chung, dùng chung nhà vệ sinh, muỗi đốt hay giao tiếp hằng ngày.
Chủ động dự phòng để giảm nguy cơ lây nhiễm
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ lây truyền HIV. Trong đó, mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục khiến niêm mạc sinh dục xuất hiện các vết loét hoặc tổn thương, tạo điều kiện thuận lợi để virus xâm nhập vào cơ thể. Bên cạnh đó, việc dùng chung bơm kim tiêm, đặc biệt ở người tiêm chích ma túy, cũng làm tăng đáng kể nguy cơ lây nhiễm HIV và các bệnh lây truyền qua đường máu khác như viêm gan C.
Để phòng ngừa HIV, các chuyên gia khuyến cáo người dân thực hiện quan hệ tình dục an toàn bằng cách sử dụng bao cao su đúng cách trong mỗi lần quan hệ. Khi sử dụng bao cao su, nên dùng chất bôi trơn gốc nước thay vì các sản phẩm gốc dầu như vaseline để tránh làm giảm độ bền và gây rách bao.
Không dùng chung kim tiêm hoặc các dụng cụ xuyên chích là biện pháp quan trọng giúp ngăn ngừa lây truyền HIV qua đường máu.
Đối với những người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ cao, điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) bằng thuốc kháng virus ARV là giải pháp hiệu quả. Nghiên cứu cho thấy PrEP có thể giúp giảm khoảng 97% nguy cơ lây nhiễm HIV qua đường tình dục và khoảng 74% nguy cơ lây qua đường tiêm chích khi được sử dụng đúng hướng dẫn.
Đặc biệt, để phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm HIV càng sớm càng tốt. Nếu phát hiện nhiễm HIV, việc điều trị bằng thuốc kháng virus ARV ngay từ đầu thai kỳ, kết hợp theo dõi và can thiệp y tế trong quá trình mang thai, sinh con và sau sinh sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ truyền virus sang trẻ.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo mọi người nên chủ động xét nghiệm HIV định kỳ nếu thuộc nhóm có nguy cơ hoặc có hành vi nguy cơ. Việc xét nghiệm có thể thực hiện tại các cơ sở y tế, bệnh viện hoặc thông qua bộ tự xét nghiệm HIV tại nhà. Phát hiện sớm, điều trị sớm và tuân thủ phác đồ điều trị bằng thuốc ARV không chỉ giúp người bệnh duy trì sức khỏe, kéo dài tuổi thọ mà còn góp phần ngăn ngừa lây truyền HIV cho cộng đồng.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
