Cả hai vợ chồng nghệ sĩ Phương Thanh và Anh Dũng đều được truy tặng danh hiệu NSND sau khi qua đời. Đây là trường hợp đặc biệt, duy nhất trong lịch sử xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT tại Việt Nam.
Vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) ban hành Công văn số 6981/BVHTTDL-TCCB ngày 23/10/2026, triển khai Quyết định số 2361/QĐ-BVHTTDL ngày 9/9/2026 về Kế hoạch xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân (NSND), Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT) lần thứ 11. Theo kế hoạch, quá trình xét duyệt và trao tặng danh hiệu sẽ kéo dài gần trọn năm 2027.
Thông tin này thu hút sự quan tâm của giới nghệ sĩ và công chúng, đồng thời gợi nhắc về một câu chuyện đặc biệt trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam: cuộc đời và mối tình của hai nghệ sĩ tài hoa Nguyễn Anh Dũng và Phương Thanh. Họ không chỉ là cặp vợ chồng nghệ sĩ gắn bó sâu nặng khi còn sống mà còn là trường hợp hiếm hoi, duy nhất được biết đến trong lịch sử xét tặng danh hiệu NSND tại Việt Nam khi cả hai đều được truy tặng danh hiệu cao quý này sau khi qua đời.
Phương Thanh - nữ diễn viên tài sắc của màn ảnh Việt
Cố NSND Phương Thanh sinh năm 1956 tại Phú Thọ. Sau khi tốt nghiệp khóa 2 Trường Sân khấu - Điện ảnh, bà về công tác tại Đoàn Kịch điện ảnh, Hãng phim truyện Việt Nam.
Nhắc đến Phương Thanh, khán giả vẫn nhớ hình ảnh người phụ nữ mang vẻ đẹp Á Đông đằm thắm, gương mặt phúc hậu, đôi mắt sáng và nụ cười thường trực. Sở hữu lối diễn xuất tự nhiên, tinh tế, bà từng ghi dấu ấn qua nhiều tác phẩm điện ảnh như Mưa trên thành phố, Những đứa con, Kỷ niệm đồi trăng, Tội lỗi cuối cùng...
Một trong những vai diễn nổi bật nhất trong sự nghiệp của bà là Hiền "cá sấu" trong phim Tội lỗi cuối cùng. Vai diễn này đã mang về cho Phương Thanh giải Nữ diễn viên chính xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 5. Trong suốt hành trình nghệ thuật, bà đảm nhận khoảng 50 vai diễn điện ảnh và gần 100 vai diễn truyền hình, để lại dấu ấn bằng khả năng hóa thân linh hoạt và giàu cảm xúc.
Không chỉ có sự nghiệp đáng ngưỡng mộ, Phương Thanh còn tìm thấy tình yêu của cuộc đời mình ngay trên phim trường. Bà bén duyên với nghệ sĩ Anh Dũng khi cả hai cùng tham gia bộ phim Kỷ niệm đồi trăng (1986). Trong phim, Phương Thanh vào vai Kiều Oanh - cô công nhân trong sáng, mơ mộng, còn Anh Dũng hóa thân thành Lê Quang Hòa, chàng công nhân yêu văn nghệ và thích chơi guitar.
Anh Dũng - nghệ sĩ sân khấu tài năng, người chồng hết lòng yêu thương vợ
Cố NSND Anh Dũng sinh năm 1951, là diễn viên thuộc khóa 2 Trường Sân khấu Việt Nam. Ông được đánh giá là một trong những gương mặt xuất sắc của sân khấu kịch nói nước nhà.
Trong sự nghiệp, ông tham gia hàng trăm vở diễn, nổi bật như Đâu có giặc là ta cứ đi, Matsu - Kẻ sống ngoài vòng pháp luật, Hồn Trương Ba da hàng thịt, Người cha thô bạo... Trên màn ảnh, nam nghệ sĩ cũng góp mặt trong nhiều bộ phim được khán giả yêu mến như Cô gái trên sông, Kỷ niệm đồi trăng, Hoa cỏ may, Vệt nắng cuối trời, Người Hà Nội...
Bên cạnh vai trò diễn viên, Anh Dũng còn hoạt động trong lĩnh vực đạo diễn và quản lý nghệ thuật. Ông từng giữ chức Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam trước khi chuyển công tác về Cục Nghệ thuật Biểu diễn vào năm 2009.
Không chỉ đồng điệu trong nghệ thuật, Phương Thanh và Anh Dũng còn có một chuyện tình đẹp. Sau lần gặp gỡ trên phim trường Kỷ niệm đồi trăng, cả hai tiếp tục vun đắp tình cảm và chính thức nên duyên vợ chồng vào năm 1988.
Theo chia sẻ của đạo diễn Hà Văn Trọng khi còn sống - người thực hiện bộ phim Kỷ niệm đồi trăng - Phương Thanh và Anh Dũng đã phải trải qua không ít sóng gió, khó khăn mới có thể đến được với nhau. Ông từng nhận xét: "Ở Nhà hát Kịch, họ nổi tiếng không chỉ vì thành đạt mà là một cặp vợ chồng sống với nhau rất hạnh phúc".
NSND Minh Châu cũng từng dành nhiều lời trân trọng khi nhắc về cuộc hôn nhân của đồng nghiệp. Theo bà, Phương Thanh là người phụ nữ may mắn khi có người chồng hết lòng yêu thương, chăm sóc. Thậm chí, nhiều nghệ sĩ cùng thời cũng từng bày tỏ mong ước có được cuộc sống hạnh phúc như nữ nghệ sĩ.
Hai lần mất mát, hai danh hiệu NSND được truy tặng sau khi qua đời
Khi sự nghiệp nghệ thuật đang ở độ chín và cuộc sống hôn nhân được nhiều người ngưỡng mộ, biến cố bất ngờ ập đến với gia đình nhỏ. Năm 2009, NSND Phương Thanh đột ngột qua đời ở tuổi 53, khi vẫn đang mang danh hiệu NSƯT.
Sự ra đi của nữ nghệ sĩ khiến đồng nghiệp, bạn bè và khán giả bàng hoàng, tiếc thương. Sau khi tang lễ của bà được tổ chức, những người bạn học cùng lớp diễn viên khóa 2 Trường Điện ảnh Việt Nam (nay là Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội) đã cùng viết đơn đề nghị truy tặng danh hiệu NSND cho Phương Thanh, nhằm ghi nhận những đóng góp của bà đối với nền điện ảnh nước nhà.
Hai năm sau ngày vợ qua đời, Phương Thanh chính thức được truy tặng danh hiệu NSND. Người thay bà nhận bằng danh hiệu cao quý ấy không ai khác chính là chồng bà - nghệ sĩ Anh Dũng.
Với Anh Dũng, sự ra đi của người bạn đời là cú sốc quá lớn. Ông từng tâm sự, khoảng thời gian đầu sau khi vợ mất, ông thường xuyên mất ngủ, đi đâu, nhìn bất cứ thứ gì cũng thấy hình bóng Phương Thanh.
Nỗi đau mất vợ khiến nam nghệ sĩ quyết định bán căn nhà từng là tổ ấm của hai người để chuyển đến nơi ở mới, với hy vọng phần nào nguôi ngoai ký ức. Biến cố cũng khiến ông dần mất đi niềm vui và động lực làm nghề. Dù nhận được nhiều lời mời tham gia các dự án phim từ bạn bè, đồng nghiệp, ông đều từ chối.
Cuối tháng 3/2015, nghệ sĩ Anh Dũng bị tai biến và rơi vào tình trạng hôn mê sâu. Sau hơn một tháng chống chọi, ông qua đời lúc 4h19 ngày 30/4/2015 tại Bệnh viện Hữu nghị Việt - Xô.
Sau khi ông mất, Nhà hát Kịch Việt Nam phối hợp với gia đình hoàn thiện hồ sơ đề nghị truy tặng danh hiệu NSND cho nam nghệ sĩ. Chỉ ít ngày sau khi qua đời, Anh Dũng chính thức được truy tặng danh hiệu cao quý này.
Như vậy, sau những năm tháng gắn bó bên nhau, cả Phương Thanh và Anh Dũng đều lần lượt được Nhà nước ghi nhận những cống hiến cho nghệ thuật bằng danh hiệu NSND, dù cả hai đều không còn cơ hội trực tiếp đón nhận vinh dự ấy.
Câu chuyện của đôi vợ chồng nghệ sĩ khiến nhiều người không khỏi xúc động. Họ từng là những gương mặt tài năng của sân khấu và màn ảnh Việt, có một cuộc hôn nhân đẹp được đồng nghiệp ngưỡng mộ, nhưng cuối cùng lại lần lượt ra đi trong niềm tiếc thương của những người ở lại. Dẫu thời gian đã trôi qua, những vai diễn cùng chuyện tình sâu nặng của Phương Thanh và Anh Dũng vẫn là ký ức đẹp, khó phai trong lòng đồng nghiệp và nhiều thế hệ khán giả.
Khánh Chi (tổng hợp)
