Gan là cơ quan đảm nhận chức năng giải độc quan trọng của cơ thể. Khi nhắc đến những tác nhân gây hại gan, nhiều người thường nghĩ ngay đến rượu bia, thuốc lá hay thực phẩm nhiều dầu mỡ. Tuy nhiên, ngay cả những loại rau củ quen thuộc nếu sử dụng không đúng cách cũng có thể làm tăng gánh nặng cho gan, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ gây bệnh. Dưới đây là 5 loại rau củ được các chuyên gia khuyến cáo cần đặc biệt lưu ý khi sử dụng.
1. Cà chua xanh
Cà chua chín là thực phẩm giàu dinh dưỡng, nhưng cà chua còn xanh, chưa chín hoàn toàn lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe.
Theo ThS.BS, Lương y Nguyễn Đình Thục - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Đông y Việt Nam, cà chua xanh chứa solanine và tomatine - những glycoalkaloid tự nhiên có trong họ cà. Đây là cơ chế phòng vệ của cây nhằm chống lại sâu bệnh và nấm mốc.
Khi con người tiêu thụ với lượng lớn, các chất này có thể gây ngộ độc với các triệu chứng như buồn nôn, nôn mửa, tăng tiết nước bọt, mệt mỏi, suy nhược cơ thể... Trường hợp nặng thậm chí có thể đe dọa tính mạng.
Đáng chú ý, các hợp chất này còn làm tăng gánh nặng cho gan và hệ tiêu hóa. Sau khi đi vào cơ thể, gan phải tham gia quá trình chuyển hóa và đào thải độc tố. Nếu thường xuyên tiêu thụ, chức năng gan có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý về gan.
Tin vui là hàm lượng độc tố sẽ giảm dần khi quả chín đỏ hoàn toàn. Vì vậy, dù ăn sống hay chế biến, chỉ nên sử dụng cà chua đã chín kỹ.
2. Rau củ bị nấm mốc
Nhiều người có thói quen cắt bỏ phần bị mốc rồi tiếp tục sử dụng phần còn lại của rau củ. Tuy nhiên, đây là sai lầm tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Khi nấm mốc xuất hiện, các sợi nấm có thể đã phát triển sâu bên trong thực phẩm mà mắt thường không nhìn thấy được. Nguy hiểm hơn, một số loại nấm còn sinh ra các độc tố vi nấm như aflatoxin, ochratoxin A hay patulin. Những chất này không thể loại bỏ hoàn toàn chỉ bằng việc cắt bỏ phần hỏng hoặc rửa sạch.
Trong đó, aflatoxin được xem là một trong những độc tố tự nhiên gây hại gan mạnh nhất. Sau khi vào cơ thể, chất này được chuyển hóa tại gan và tạo ra các sản phẩm trung gian có khả năng tấn công tế bào gan, gây viêm, hoại tử và làm tăng nguy cơ xơ gan. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng xếp aflatoxin vào nhóm chất gây ung thư ở người.
Vì vậy, với những loại rau củ đã xuất hiện nấm mốc như khoai lang, khoai tây, hành, tỏi, cà rốt hay bí đỏ bảo quản lâu ngày, giải pháp an toàn nhất là loại bỏ hoàn toàn thay vì tận dụng phần còn lại.
3. Giá đỗ không rễ
Giá đỗ không rễ thường có màu trắng đẹp, thân mập và giá thành rẻ nên được nhiều người ưa chuộng. Tuy nhiên, đây lại là loại thực phẩm tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe.
Nhiều cơ sở sản xuất sử dụng các chất kích thích tăng trưởng để giá đỗ phát triển nhanh trong thời gian ngắn. Quá trình này có thể khiến giá đỗ hấp thụ các hóa chất không mong muốn.
Nếu sử dụng thường xuyên hoặc với số lượng lớn, cơ thể có thể phải đối mặt với nguy cơ tích tụ chất độc. Gan sẽ phải làm việc nhiều hơn để chuyển hóa và đào thải các chất này, từ đó dễ dẫn tới tổn thương chức năng gan về lâu dài.
Để đảm bảo an toàn, người tiêu dùng nên lựa chọn giá đỗ có nguồn gốc rõ ràng hoặc tự làm tại nhà.
4. Mộc nhĩ ngâm quá lâu
Mộc nhĩ là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món ăn, nhưng việc ngâm không đúng cách có thể biến thực phẩm bổ dưỡng này thành nguy cơ đối với sức khỏe.
Bản thân mộc nhĩ khô không chứa độc tố. Tuy nhiên, nếu ngâm quá lâu, đặc biệt là trên 8 tiếng hoặc để qua đêm, môi trường ẩm ướt sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và sinh ra độc tố gây ngộ độc.
Một số độc tố có thể tồn tại ngay cả khi thực phẩm đã được nấu chín ở nhiệt độ cao. Người bị ngộ độc thường xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi, buồn nôn, nôn mửa. Trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến suy đa cơ quan.
Để đảm bảo an toàn, nên rửa sạch mộc nhĩ trước khi ngâm và chỉ ngâm trong nước lạnh hoặc nước ấm khoảng 15 - 20 phút trước khi chế biến.
Ngoài ra, không nên ăn mộc nhĩ tươi vì loại thực phẩm này có thể chứa một số chất gây kích ứng da, dẫn đến ngứa ngáy, phù nề hoặc các phản ứng dị ứng khác.
5. Rau họ đậu chưa được nấu chín kỹ
Các loại rau họ đậu được đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng. Tuy nhiên, nếu chưa được nấu chín hoàn toàn, chúng có thể chứa nhiều hợp chất gây hại như phytohemagglutinin, độc tố glycosid hay chất ức chế protease.
Trong nhóm này, đậu thận được xem là loại thực phẩm cần đặc biệt lưu ý. Nhiều người thích ăn đậu thận còn hơi tái để giữ độ giòn và vị ngọt tự nhiên, nhưng đây lại là cách ăn tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe.
Đậu thận chưa chín kỹ chứa lectin và saponin - những hợp chất có thể gây ngộ độc, làm tổn thương hệ tiêu hóa và gia tăng gánh nặng cho gan. Việc sử dụng thường xuyên trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến chức năng gan.
Các triệu chứng ngộ độc thường gặp bao gồm đầy bụng, nôn mửa, tiêu chảy. Trường hợp nặng có thể xuất hiện chóng mặt, đau đầu, vã mồ hôi lạnh, tê bì chân tay và các rối loạn thần kinh khác.
Vì vậy, khi chế biến các loại đậu, đặc biệt là đậu thận, cần nấu chín kỹ trước khi sử dụng để đảm bảo an toàn cho sức khỏe.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
